بازخوانی تحلیلی ساختار و کارکرد نظام سیاسی اسلام با تاکید بر خطبه 164 نهج البلاغه (براساس نظریه نظام‌ های اجتماعی)

همه نظام‌های سیاسی از دو بخش ساختاری و کارکردی تشکیل شده‌اند. به طور کلی هشت محور را می‌توان ذیل این دو بخش تعریف نمود. در بخش ساختاری «ضرورت‌ها و اهداف، عناصر نظام سیاسی، مرزهای سیاسی و شبکه قدرت» و در بخش کارکردی «مرکز تصمیم گیری، قلمرو اختیارات، جریان یا فرآیند قدرت و بازخوردها» جای می‌گیرند. خطبه 164 نهج‌البلاغه که در یکی از بحرانی‌ترین شرایط سیاسی حکومت عثمان توسط امیرالمومنین علی (ع) ایراد شده است، همه هشت محور یادشده را رد برگرفته است و می‌تواند نمونه‌ای از دیدگاه اسلام درباره ساختار و کارکرد یک نظام سیاسی مطلوب را ارائه دهد. در جستار حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی ساختار و کارکرد نظام سیاسی اسلام با تاکید بر خطبه 164 نهج البلاغه مورد بازخوانی قرار گرفته است. در پایان این نتیجه به دست آمده است که خطبه یادشده، نظریه محورهای هشت گانه نظام سیاسی در دو بخش ساختاری و کارکردی را تایید می‌نماید. البته این محورها گاه به تفصیل و گاه به اشاره در خطبه 164 مورد تاکید امام علی (ع) قرار گرفته‌اند.