بررسی مبانی قرآنی شکواییه‌ در نهج‌البلاغه و مناجات‌ خمسه‌عشر

شکواییه عنوانی است برای سخنانی با مضمون شکایت از رنج ودردهایی که گوینده متحمل شده‌ و عمدتا شامل شکواییه‌های عرفانی-فلسفی، سیاسی-اجتماعی و شکوایه‌های شخصی می‌باشد. موضوعی که با بسامدهای مختلف هم در سرتاسر نهج‌البلاغه قابل شناسایی ست و هم یکی از مناجات‌های خمسه‌عشر، مناجات شاکین نامگذاری شده‌است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی وتحلیل شکواییه‌ها در این دو منبع و تبیین میزان هماهنگی و تاثیرپذیری آنها از آیات قرآن است. یافته‌ها نشان می‌داد شِکوه‌های عرفانی فصل مشترک این دو منبع است. این شِکوه‌ها تلنگری است به مسلمانان بابت احاطه عوامل درونی و بیرونی انحراف که کوچک‌ترین غلبه آن‌ها بر انسان می‌تواند با ایجاد تمایلات مذموم و انحرافات فکری، عقیدتی و عملی، موجب بروز رفتارهای تکانشی گردد. نهایتا این رفتارها می‌تواند سبب تخریب رابطه انسان با معبود و بازماندن انسان از اهداف متعالی و تکامل مادی ومعنوی گردد.این شکواییه‌ها که گاهی شکل شکایی مستقیمی ندارند و آن‌ها را می‌باید در قالب ذم، تحسین و گاهی انذار درک نمود، بیانگر شخصیت دغدغه‌مند امامان علیه السلام جهت هدایت انسان‌ و آرمان آنها در گسترش روح تقوا در جامعه بشری است. شکواییه‌های این دو منبع، تفسیر و ترجمان قرآن، ضمن تضمین و تلمیح آیات است و قرابت این‌گونه سخن گفتن با کلام وحی را نشان می دهد.

examining qur’anic foundations of complaint innahj al-balaghah and khamsa ashar prayers

the complaint is a title for words with the theme of complaining about the suffering and pain that the speaker has suffered. it mainly includes mystical-philosophical, political-social, and personal complaints. a topic that can be identified with different frequencies both throughout nahj al-balaghah and one of the prayers of khamsa ashar known as shakin’s prayers. the current research aims to identify and analyze the complaints in these two sources to explain the extent of their coordination and influence from the quranic verses. the findings showed the mystical lamentation are common points of these two sources. these complaints serve as a wake-up call to muslims regarding the encirclement of internal and external factors of deviation. this is because their dominance over individuals can lead to the development of despicable inclinations, deviations in thought, belief, and action, and the emergence of impulsive behaviors. finally, these behaviors can cause the destruction of the relationship between man and god and deprive man of his lofty goals and material and spiritual evolution.these complaints don’t always take the form of direct accusations; rather, they should be understood as criticism, praise, and sometimes warnings. this reveals the deeply concerned nature of the imams (as) in guiding humanity and their ultimate goal of fostering piety within society. the complaints found in these two sources are the interpretation and explanation of the quran, complement and allude to the quranic verses which indicate a close affinity between this mode of speech and the word of revelation.