بررسی تطبیقی موضوع اصحاب در نهج‌البلاغه و متون تاریخی (تا پایان قرن چهارم هجری)

نقش اصحاب و جایگاه ایشان یکی از مهمترین موضوعات تاریخ صدر اسلام می‌باشد. این اهمیت گذشته از جایگاه برجسته ایشان، به علت تاثیر نقش عمل صحابه در جهت گیری‌های سیاسی، فقهی و کلامی مسلمانان در دوره های بعد ایجاد شده است. با این وجود متون تاریخی در قرون اولیه اسلامی تعریف روشنی از  مصادیق صحابه ارائه ننموده‌اند. عمده‌ترین ملاک این متون برای تعریف  اصحاب، قرابت زمانی و مصاحبت افراد با پیامبر اسلام(ص) می‌باشد.مورخان مذاهب اسلامی در موضوع صحابه، بسیار از اعتقادات کلامی تاثیر پذیرفته و نتوانسته‌اند در این زمینه نقش مستقلی از خود ایفا نمایند. نظریه عدالت صحابه که از سوی اهل سنت ارائه شده است از این جمله است. همچنین ورود به فضائل نگاری صحابه و یا پرهیز از آن، در همین راستا ارزیابی می‌گردد.  نهج‌البلاغه به عنوان یکی از متون معتبر و متقدم اسلامی، به تعریف جایگاه صحابه و تعیین مصادیق آن براساس شاخص‌های معنوی و رفتاری، و نه فقط شرط مصاحبت زمانی، پرداخته است. نهج‌البلاغه با بیان بسیاری از فضائل صحابه،  نقش فعال اصحاب در اعتبار بخشیدن به جایگاه صحابه رسول‌خدا(ص)و حفظ ارزش این مقام را بیان نموده. به اعتقاد نهج‌البلاغه صحابی بودن مانع از نقد افراد در قبال عملکردشان نخواهد بود.

comparative study of companions in nahj al-balaghah and historical texts (till end of 4th century ah)

the role of the companions and their position is one of the most important topics in the history of early islam. this importance, apart from their prominent position, has been created due to the influence of the role of the companions in the political, jurisprudential, and theological orientations of muslims in later periods. however, the historical texts in the early islamic centuries did not provide a clear definition of the examples of the companions. the main criteria of these texts for defining the companions is the temporal proximity and companionship of these people with the prophet of islam (pbuh). historians of islamic schools of thought have been influenced by theology and have not been able to play an independent role in this field. the theory of justice of the companions presented by sunnis is one of them. also, the case of describing the virtues of the companions or avoiding it is evaluated in the same direction. nahj al-balaghah, as one of the most reliable and advanced islamic texts, has defined the position of companions and determined its examples based on spiritual and behavioral indicators, and not just the condition of time association.nahj al-balaghah, by expressing many virtues of the companions, expresses their active role in validating the position of prophet’s companions and preserving the value of this position. according to nahj al-balaghah, being a companion does not prevent people from criticizing the performance of companions.