بررسی و نقد روش‌های اثبات عقاید مبتنی بر نقل در دیدگاه ابن‌تیمیه

در میان آنچه در نقد افکار و عقاید ابن‌تیمیه نوشته شده، جای نگاه روش‌شناسانه به آثار او همچنان خالی است؛ ازاین‌رو این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است که روش ابن‌تیمیه در اثبات عقاید دینی مبتنی بر ادلۀ نقلی چگونه بوده و چه نقدهایی بر آن وارد است. وی در مرحلۀ اثبات عقاید، در موارد بسیاری، به قول سلف تمسک می‌کند و صفات خبریه را با تمسک به قول سلف، بر معنای ظاهری آن حمل می‌کند؛ درحالی‌که کبرای تمسک به قول سلف بی‌بنیاد بوده و صغرای هم‌رای‌بودن سلف در مواجهه با صفات خبریه مخدوش است. همچنین ابن‌تیمیه، همچون دیگران قائل به حجیت ظهور است؛ ولی اتکای وی به ظواهر الفاظ تا جایی است که قواعد و قرائن عقلی را نادیده می‌گیرد. در استفاده از احادیث برای اثبات عقاید نیز از روش ثابتی پیروی نمی‌کند و در جایی که احادیثی متضمن فضایل اهل بیت^ است، گاهی در سند حدیث خدشه کرده است و گاهی حتی اگر صدور حدیث نزد عالمان مذاهب اسلامی اجماعی باشد، آن را مجعول عنوان می‌کند.

analysis and critique of ibn taymiyya’s method of establishing doctrines based on transmitted evidence

despite the extensive critiques of ibn taymiyya’s thoughts and doctrines, a methodological examination of his works remains largely absent. this study employs a descriptive-analytical approach to answer the question: what was ibn taymiyya’s method of establishing religious doctrines based on transmitted evidence (naql), and what criticisms can be made of it? in many cases, he relies on the statements of the salaf in proving doctrines and interprets sifāt khabariyya (transmitted divine attributes) in their apparent meaning by appealing to their consensus. however, the major premise of relying on the statements of the salaf lacks a solid foundation, and the minor premise—that the salaf were unanimous in their approach to sifāt khabariyya—is flawed. additionally, while ibn taymiyya, like others, upholds the authority of apparent meanings (ẓuhūr), his reliance on the literal meanings of words extends to the point of disregarding rational principles and contextual indicators (qarāʾin). furthermore, his use of hadith in doctrinal proofs lacks a consistent method; in cases where hadiths highlight the virtues of the ahl al-bayt, he sometimes challenges their authenticity, and at times, even when the issuance of a hadith is unanimously accepted by scholars of islamic sects, he dismisses it as fabricated.