حادثه منا و قضا و قدر الهی (نقد توجیه وهابیت)

مسئله قضا و قدر، از دیرباز مورد توجه و تامل اندیشمندان مسلمان؛ اعم از اهل سنت و شیعه بوده است. متفکران جهان اسلام با الهام از آیات قرآن و احادیث پیامبر‌ (ص) و اهل‌بیت: ، رابطه خالقیت و ربوبیت خدای متعال با نظام هستی و افعال انسان را به گونه‌ای تفسیر و تبیین کرده‌اند که موجب اسناد شرور و نواقص و افعال قبیح به حق تعالی نشود. از نظر آنان، تعلّق علم و مشیت و قضا و قدر الهی به همه مخلوقات و پدیدها و از جمله افعال انسان، به هیچ وجه مستلزم نفی اختیار بشر و نظام اسباب و مسببات و نقش فاعل های ممکن نیست؛ بلکه به اعتقاد آنان، قدرت و اختیار انسان در طول فاعلیت و مشیت و قضا و قدر الهی است. با مراجعه به دیدگاه وهابیت در باب قضا و قدر، معلوم می‌شود که آنان نیز با پذیرش عمومیت قضا و قدر الهی و تاکید وجوب ایمان به آن، قضا و قدر الهی را منافی اختیار انسان نمی‌دانند و با توجه به این دیدگاه و مبنا، معلوم نیست چرا در حادثة منا می خواهند با تمسک به قضا و قدر، از خود سلب قدرت و اختیار و مسئولیت کنند.

(Mina incident and divine decree (a critique on Wahhabis justification

divine fore-ordainment and Predestination (Qadha and Qadar) is one of the most basic and profound issues that attracted the attention of various Islamic scholars, whether Sunni or Shia. Islamic thinkers and scholars inspired by the Quran and the traditions of Prophet Mohammad's (PBUH) and directed by Imams (s), explained and interpreted the relationship between creativity and lordship of God with the universe and human actions so that the evil and defects and obscene acts do not ascribe to God. In their view, belonging knowledge and providence, and destiny of God to all creatures and creation including human actions, by no means requires negate of human free will, and cause and effect system, and the role of the potential agent rather according to them, the power and free will of man is upon God's work and His providence and destiny. Referring to the Wahhabi view of fate and predestination, it turns out by accepting popularized divine fate and emphasis on the necessity of faith they also consider predestination incompatible with human freedom. According to this view, it is unclear why they disclaim the authority and responsibility in the Mina incident based on appealing to predestination.