سیر اجمالی تاریخ نگاری محلی مکه و مدینه (با تاکید بر جایگاه نگارش های علمای مغرب اسلامی)

دو شهر مکه و مدینه، به علت تقدس و اهمیت معنوی آنان نزد مسلمانان، موضوع نگارش تواریخ محلی متعددی در طول دوران اسلامی بوده‌اند. در میان نگاشته‌های فراوان موجود در این زمینه، تواریخ محلی مهمی به قلم عالمان و نویسندگان مغربی‌الاصل نگاشته شده است. در نوشتار پیش‌رو، در آغاز سیری اجمالی از تاریخ‌نگاری محلی مکه و مدینه به دست داده شده و در ادامه، تواریخ محلی نگاشته‌شده به قلم علمای مغربی‌الاصل معرفی تفصیلی شده است. این بررسی، نقش و جایگاه دانشوران حوزه مغرب اسلامی را در خلق تواریخ محلی مهم و تاثیرگذار برای مکه و مدینه و به طور خاص کتاب‌های العِقد الثمینِ فاسی، به عنوان مهم‌ترین متن تراجم‌نگارانه برای مکه، شِفاء الغَرامِ فاسی، به عنوان اثر خِطط‌نگارانه مهمی برای مکه و کتاب نصیحه‌ المشاورِ ابن فرحون، به عنوان متن تراجم‌نگارانه ارزشمندی برای مدینه نشان می‌دهد.

the place of the islamic maghre b scholars in writing the local histories of mecca and medina

the two cities of mecca and medina, due to their sanctity and importance to muslims, are the subjects of many local histories during the islamic period. among the many works produced in this field, one can find significant local histories written by the scholars and authors originally from the islamic maghreb. with a brief review of the historical course of the local historiographies of mecca and medina, this article tries to introduce in detail the local histories written by the originally maghreb historians such as al-ʻiqd al-thamīn and shifāʼ al-gharām by taqi al-din fasi (from the local histories of mecca), nasihat al-mushavir by ibn farhun, and bahjat al-nufūs wa al-asrār by marjani (from the local histories of medina) to show the role and place of the scholars of the islamic maghreb in writing the local histories of these two holy cities of muslims.