تعامل متولیان قبرستان بقیع با زائران ایرانی در دوره قاجاریه

شهرهای مکه و مدینه به‌ علت جنبه‌های مذهبی و دینی، از دیرباز مقصد زیارتی ایرانیان بوده است و شیوه برخورد با زائران ایرانی در اماکن مقدسه حجاز از جمله مسائلی بوده است که همواره مورد توجه جامعه ایرانی در سالیان اخیر بوده است و در مواردی نحوه تعامل با زائران ایرانی موجبات ناخرسندی زوار را فراهم کرده است. تمرکز ما در این مقاله، بررسی نحوه تعامل متولیان و خدام قبرستان بقیع با زائران ایرانی در دوره قاجاریه است. هدف این مطالعه، پاسخگویی به‌ این سوالات اساسی است که ‌اوّلاً رفتارهای متولیان و خدام با ایرانیان در دوره قاجاریه چگونه بوده ‌است؟ ثانیاً چه عواملی در شیوه تعامل متولیان بقیع با ایرانیان دخیل بوده است؟ این پژوهش با اتکا بر گزارش سفرنامه‌های حج فارسی در دوره قاجاریه انجام شده که عمدتاً به دست افراد فرهیخته این دوره نگاشته شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد دو عامل شیعه بودن و عجم بودن، همواره مستمسکی برای سختگیری و آزار زائران حرم ائمه بقیع بوده است و این شرایط برای ایرانیان به مراتب سخت‌تر از سایر زائران بوده است.

Investigating the Interaction between Custodians and Servants of the Baqī Cemetery with Iranian Pilgrims during the Qajar Period

Due to their religious aspects, the cities of Mecca and Medina have always been a destination of pilgrimage for Iranians. The way of dealing with Iranian pilgrims in the holy places of Hejaz has been one of the issues considered by the Iranian society in recent years, and in some cases, the way of interacting with Iranian pilgrims has caused dissatisfaction among pilgrims. This article tries to examine the interaction of the custodians and servants of the Baqī Cemetery with the Iranian pilgrims during the Qajar period. The aim of this study is to answer these basic questions that how the custodians and servants of the Baqī Cemetery dealt with the Iranian pilgrims during the Qajar period and what factors were involved in the way the custodians’ interaction with Iranians. This research is based on the Persian Hajj travelogues in the Qajar period mainly written by the educated people of that period. The results of this study show that the two factors of being Shiite and being Ajam have always been sources of hardship and persecution for the pilgrims of the shrine of the Imams buried in the Baqī Cemetery and these conditions have been much more difficult for Iranians than other pilgrims.