رویکرد صوفیان قرن نهم به حج گزاری (مطالعه موردی سفر جامی به حج)

فعالیت نهضت‌ها و جنبش هایی با گرایش‌های شیعی و متصوفه اهمیت بسیاری در تاریخ دارد. از عرصه های حضور اجتماعی عرفا، توجه آنها به مناسک حج است؛ زیرا این مراسم، عرصه ای را فراهم می کند تا عرفا و صوفیان علاوه بر تعقیب امیال معنوی خویش، مناسبات خود با حاکمان و توده های مردم را به  نمایش بگذارند. سفر حج جامی، به عنوان نمونه ای از سفر حج عرفا و صوفیان و همچنین به عنوان تنها سفرنامه حج موجود از دوره تیموری آورده شده است. از آنجا که جامی در مرکز قدرت رسمی و دیوانی قرار داشت، ضمن حفظ زندگی خانقاهی و ارشاد مریدان، دولتمردان را هم زیرنفوذ آورد و با توصیه به حاکمان و امیران، به حل و فصل مشکلات مردم کمک کرد. همین جایگاه او باعث شد که در هنگام سفر حج و زیارت عتبات، سلطان حسین بایقرا وی را از پرداخت هرگونه مالیات معاف کند و نامه‌هایی به مراکز قدرت در جهان اسلام فرستاد و دستور داد که از او و همراهانش استقبال کنند.  این مقاله در صدد است به روش تاریخی به بررسی رویکرد صوفیان در قرن نهم به مقوله حج بپردازد و در این رابطه، سفر حج جامی را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهد.

The NinthCentury Sufism Approach to Hajj (A Case Study of Jami’s Pilgrimage to Hajj)

The activities of the movements with Shia and Sufi tendencies are of great importance in history. One of the areas of mystics’ social presence is their attention to the rituals of Hajj because this rite provides a platform for mystics and Sufis to show their spiritual relations with the rulers and masses of people besides pursuing their spiritual desires. Jami’s Hajj pilgrimage is an example of the pilgrimage of mystics and Sufis, and the only existing Hajj travelogue from the Timurid period. Since Jami was at the center of official and court power, advising the rulers and emirs, he influenced the statesmen and helped to solve the people’s problems while he continued his monastic life and led the disciples. This position caused Sultan Hussein Buyqura to exempt him from paying any taxes during his hajj and pilgrimage of ʿAtabāti ʿAlīyāt. The Sultan sent letters to the centers of power in the Muslim world and ordered them to welcome him and his companions. This article is a chronological study of the Hajj pilgrimage and Sufis’ approach in the 9th century in this regard. It also analyzes Jami’s Hajj pilgrimage.