واکاوی نقش سلجوقیان در تحولات سیاسی حج

حج، از فروع اسلام و از مهمترین عرصه‌های دینی، سیاسی و فرهنگی مسلمانان بوده است. در دوران سلجوقی تغییر و تحولاتی در این عرصه ایجاد شد. از آن‌‌جاکه حج ایرانیان پیش از سلجوقیان با مشکلات زیادی رو‌به‌رو بوده است؛ تا آن‌‌جا که کاروان‌‌های ایران از اوایل سده پنجم هجری، کمتر موفق به حج‌گزاری می‌‌شدند. سلجوقیان در راستای مشروعیت دینی و سیاسی  حکومت خود به حمایت از خلافت عباسی و حرمین شریفین و انجام دادن اقدامات سیاسی، نظامی و عمرانی، جهت گسیل داشتن همه ساله کاروان‌های حج و فراهم کردن امنیت و رفاه حاجیان بسیار کوشیدند. اگرچه مشکلاتی بر سفر حج تاثیر می‌‌گذاشت و سبب اختلال آن می‌شد؛ اما حج‌ ایرانیان از اوایل نیمه دوم سده پنجم هجری تا پیش از حمله مغولان، کم‌وبیش همه ساله پابرجا و استوار بود. این مقاله در صدد است با روش  تاریخی بر اساس منابع به بررسی نقش سلجوقیان در رقابت سیاسی در مورد حج میان خلافت عباسی و فاطمیان و  اقداماتی که در دوران سلجوقیان برای فریضه حج صورت گرفته است، بپردازد.

Examination of the role of the Seljuqs in the political evolution of the Hajj

Hajj is one of the forts of Islam and has been one of the most important religious, political and cultural arenas of Muslims. During the Seljuk period, changes were made in this field. Because Hajj before the Seljuqs has faced a lot of problems, until the caravans of Iran from the early fifth century AH were less successful in Hajj. In accordance with the religious and political legitimacy of their government to support the Abbasid caliphate and the Holy Shrines and to carry out political, military and civilian measures, the Seljukis made great efforts to deliver Hajj caravans annually and to provide the security and wellbeing of the Hajjis. Though there were problems affecting Hajj's journey, it caused disruption, but Hajj Iranians remained firmly established over the course of the second half of the fifth century until the Mongol invasion. This article tries to study the role of the Seljuk in the political competition on Hajj between the Abbasid caliphate and the Fatimids and the actions taken during the Seljuk period for the Hajj hypothesis based on the sources.