مسئولیت اخلاقی منتظر در عصر غیبت: تحلیلی تطبیقی با نظریه کنش درست در اخلاق کانتی

اندیشه مهدویت در مکتب تشیع، صرفاً به‌عنوان باوری دینی درباره آینده‌ای وعده ‌داده ‌شده مطرح نیست، بلکه درعین‌حال، چارچوبی اخلاقی را برای زندگی در دوران غیبت نیز فراهم می‌سازد. منتظر واقعی کسی است که با پایبندی به مسئولیت‌های اخلاقی همچون عدالت‌طلبی، اصلاح‌گری و خودسازی، در فراهم‌کردن زمینه‌های ظهور منجی جهانی گام برمی‌دارد. در این نوشتار، با رویکردی تطبیقی به نظریه «کنش درست در اخلاق کانتی»، تلاش می‌شود نشان داده شود که وظایف اخلاقی منتظران در عصر غیبت، علاوه بر پشتوانه‌های دینی، قابلیت تبیین در چارچوب عقلانیت عملی را داراست. نظریه «اخلاقی کانت»، بر مفاهیمی چون تکلیف، اراده نیک و اصل جهان‌شمولی تاکید می‌ورزد؛ اصولی که در بسیاری از ابعاد با مسئولیت‌های اخلاقی منتظران همسو است. این مقاله می‌کوشد از خلال این تطبیق، نه‌تنها امکان گفت‌وگوی میان عقلانیت اخلاقی مدرن و اخلاق مهدوی را ترسیم کند، بلکه نشان دهد این گفت‌وگو، چگونه می‌تواند به بازتعریف کارآمدی اخلاق در عصر غیبت، تقویت مسئولیت‌پذیری مومنانه و ارائه الگویی قابل دفاع برای اخلاق انتظار منجر شود. بدین‌سان دستاورد اصلی پژوهش، ارائه چارچوبی نظری برای پیوند میان تکلیف‌محوری کانتی و اخلاقِ تحول‌گرای مهدوی است.

moral responsibility of the awaiting believer during the occultation: a comparative analysis with kantian theory of right action

the doctrine of mahdism in shiʿi thought is not merely presented as a religious belief concerning a promised future; rather, it simultaneously provides an ethical framework for life during the period of occultation. a true awaiting believer is one who, through commitment to moral responsibilities such as justice-seeking, social reform, and self-purification, actively contributes to preparing the ground for the advent of the universal savior. this study adopts a comparative approach to kant's theory of right action in moral philosophy, seeking to demonstrate that the ethical duties of the awaiting believers during the occultation, in addition to their religious foundations, are also intelligible within the framework of practical rationality. kantian ethics emphasizes concepts such as duty, good will, and the principle of universality—principles that, in many respects, align with the moral responsibilities of the awaiting believers. through this comparison, the article not only explores the possibility of dialogue between modern moral rationality and mahdist ethics, but also illustrates how such dialogue can contribute to redefining the practical effectiveness of ethics in the era of occultation, strengthening faith-based moral responsibility, and offering a defensible model for an ethics of awaiting. accordingly, the main achievement of this research is the presentation of a theoretical framework that connects kantian duty-based ethics with the transformative moral vision of mahdism.