تبارشناسی تمایزات گفتمانی در مورد تعامل حضرت عیسی(ع) و حضرت مهدی(عج): تحلیل تاریخی روایات مشترک فریقین در پنج قرن نخست هجری

این پژوهش با رویکرد «تاریخی»، به تبارشناسی تمایزات در روایات مشترک آخرالزمانی شیعه و سنی، در مورد تعامل حضرت عیسی؟ع؟ و حضرت مهدی؟عج؟ در منابع پنج قرن نخست هجری می‌پردازد. مسئله اصلی این است که چگونه هسته روایی واحدی، در دو بستر گفتمانی به ابزاری برای تمایزبخشی هویتی و استحکام مبانی کلامی متمایز تبدیل شده است. یافته‌ها در چهار عرصه نشان می‌دهد که گفتمان شیعی، با محوریت اصل امامت، نقشی تبعی و موید برای حضرت عیسی؟ع؟ ذیل رهبری مطلق حضرت مهدی؟عج؟ تعریف کرده و از این روایات برای هویت‌بخشی تبارشناسانه به منجی خود بهره برده است. در مقابل، گفتمان اهل سنت، به دلیل عدم تمرکز بر این اصل، فضایی برای برجسته‌تر شدن نقش مستقل یا محوری عیسی؟ع؟ در آخرالزمان گشوده است. این تمایزات در چارچوب مفهومی (تطور معنایی نزول، ظهور و رجعت)، سلسله مراتب نمادین (تحلیل روایت اقتدا)، انتساب نقش‌های کارکردی (رهبری و قضاوت) و هرمنوتیک آیات قرآن به وضوح قابل ردیابی است. این مطالعه با آشکارکردن کارکرد هویتی روایات مشترک، تحلیلی نو از پویایی‌های کلامی سده‌های نخستین ارائه می‌کند.

genealogy of discursive distinctions regarding the interaction of jesus (as) and imam mahdi (aj): a historical analysis of shared narratives from both schools in the first five hijri centuries

this research, with a historical approach, investigates the genealogy of distinctions in the shared eschatological narratives of shia and sunni schools regarding the interaction of jesus (as) and imam mahdi (aj) in sources from the first five hijri centuries. the central question is how a single narrative core has been transformed, within two distinct discursive contexts, into a tool for identity differentiation and the consolidation of distinct theological foundations. findings in four areas demonstrate that the shia discourse, centered on the principle of imamate, defines a subordinate and confirmatory role for jesus (as) under the absolute leadership of imam mahdi (aj), utilizing these narratives to provide a genealogical identity for its own savior. in contrast, the sunni discourse, due to its lack of focus on this principle, has opened space for a more independent or central role for jesus (as) in the end times. these distinctions are clearly traceable within the conceptual framework (semantic evolution of descent, advent, and return), symbolic hierarchy (analysis of the narrative of following in prayer), attribution of functional roles (leadership and judgment), and the hermeneutics of quranic verses. by revealing the identity function of shared narratives, this study offers a novel analysis of the theological dynamics of the early centuries