کاوشی در روش‌شناسی شیخ طوسی در مواجهه با شبهات واقفیه براساس کتاب الغیبه

آموزه اصیل «مهدویت»، دارای پشتوانه‌ای قوی و متقن و پیشینه‌ای درحدود 1400سال است. با این حال، تعداد قابل توجهی از مسلمانان در طول تاریخ اسلام، تحت تاثیر جریان‌های انحرافی، از مسیر حق، منحرف گشته‌اند. ازجمله‌ی این جریان‌های انحرافی، واقفیه است. واقفیه، گروهی از شیعیان امام کاظم ؟ع؟ بودند که پس از شهادت ایشان، ادعای تعدادی از وکلای سابق امام، درباره مهدویت و قائمیت حضرت را پذیرفته و به رهبری آنان، گردن نهادند. فقیهان امامیه، در مواجهه با جریان‌های منحرفی چون واقفیه، با تالیف کتاب‌های متعدد، به دفاع از عقایدشیعه و توجیه شبهات مطرح شده، پرداختند و زمینه هدایت بسیاری از افراد متحیر را فراهم آورند. شیخ طوسی، از جمله عالمان برجسته‌ای است که در این زمینه تلاش‌های موثری انجام داده است. ایشان در فصول متعددی از کتاب‌های خویش، به روشنگری درباره انحراف جریان‌های مدعی مهدویت، پرداخته است. با درنظرگرفتن تکرار و بسط شبهات در دوره‌های مختلف، طبیعی است که آشنایی با روش پاسخ گویی ایشان، بتواند به عنوان الگویی کاربردی در عصرحاضر، مورد استفاده قرارگیرد. نگارنده در این نوشتار تلاش کرده با بهره گیری از منابع کتابخانه‌ای و اتخاذ روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی شیوه پاسخ گویی شیخ طوسی به شبهات جریان واقفیه بپردازد. نتایج تحقیق؛ حاکی از آن است که شیخ طوسی از رویکردی ترکیبی، مطابق شیوه اقناعی قرآن در آیه 125 سوره نحل استفاده کرده که مقبولات (بهره گیری از اصول پذیرفته شده)، محسوسات (استناد به شواهد عینی و تاریخی) و مسلمات (تکیه بر باورهای مذهبی مورداجماع) افراد در حوزه عقاید و باورهای مذهبی را شامل می‌شود.

an investigation into shaykh al-tusi’s methodology in addressing the doubts of the waqifiyya based on kitab al-ghayba

the genuine doctrine of mahdism is underpinned by a robust and historically established foundation, with a history that extends for approximately 1400 years. however, throughout the course of islamic history, a considerable number of muslims have strayed from the authentic path due to the influence of various divergent sects. one notable group is the waqifiya, comprising shi‘a adherents of imam musa al-kazim (peace be upon him), who, following his martyrdom, accepted the assertions made by some of his former representatives concerning his mahdism and leadership, thereby submitting to their dominion. in light of these divergent movements, scholars from the imami school have produced a multitude of writings to defend shi‘a doctrines and to counter the challenges presented, thus facilitating the guidance of many individuals who were in a state of confusion. among these scholars, shaykh tusi is particularly distinguished for his considerable contributions in this regard. in various sections of his writings, he has elucidated the errors of movements claiming mahdism.considering the historical recurrence and dissemination of such uncertainties through various periods, an understanding of his method of addressing these questions may function as a relevant framework in the modern context. this research seeks to explore shaykh tusi’s strategy for responding to the uncertainties posed by the waqifiya movement, employing library resources and a descriptive-analytical approach.the results reveal that shaykh tusi implemented a multifaceted strategy that resonates with the persuasive nature of the qur’anic verse 125 from surah al-nahl. his methodology incorporates three fundamental components within the sphere of religious convictions: accepted principles (appealing to commonly acknowledged foundations), empirical evidence (referencing tangible and historical proofs), and established doctrines (relying on religious beliefs agreed upon by consensus).