مولفه‌های هویت دینی و مذهبی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی

کتاب‌های درسی مهم‌ترین ابزار آموزش‌وپرورش برای تقویت و تبیین هویت ملی به‌ویژه بعد دینی آن در وجود دانش‌‌آموزان محسوب می‌‌شوند. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی و تحلیل محتوای کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از منظر توجه به مولفه‌های هویت اسلامی و مذهبی (شیعه) است. سوال اصلی پژوهش حاضر آن است که مولفه‌های هویت اسلامی و مذهبی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی چه جایگاهی دارند؟ روش پژوهش در این تحقیق توصیفی تحلیلی در قالب تحلیل محتوا است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌‌ها از روش شمارش فراوانی و درصد فراوانی استفاده شده است. یافته‌‌های این بررسی نشان می‌دهد پنج مولفه‌ی تاریخ اسلام و شیعه، اماکن و مکان‌‌های دینی و مذهبی، شخصیت‌ها و بزرگان دینی و مذهبی، نمادها و ارزش‌های دینی و مذهبی و همچنین، آداب، احکام و آیین‌های دینی و مذهبی مهم‌ترین مولفه‌های هویت اسلامی و شیعی بوده‌‌اند که در کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی بازنمایی شده‌‌اند. ارزیابی و تحلیل این مولفه‌ها نشان می‌دهد هویت اسلامی و شیعی سهم بسیار بالایی را در محتوای این کتاب‌ها که همان متن، تمرین و تصویر است به خود اختصاص داده‌‌اند. همچنین، این بررسی نشان داد که در بین کتاب‌های مطالعات دوره ابتدایی، کتاب پنجم دربرگیرنده بیشترین فراوانی مربوط به هویت اسلامی و شیعی بوده و کتاب مطالعات اجتماعی سوم ابتدایی کمترین محتوا را دارد. از میان مولفه‌ها و شاخص‌‌های موردبررسی در این پژوهش، نمادها و ارزش‌های اسلامی با 135 بار و شخصیت‌ها و بزرگان شیعه با 116 بار در هر چهار کتاب مطالعات اجتماعی به‌ترتیب بیشترین بازنمایی را داشته‌‌اند.

the components of religious identity in the social studies books of the elementary school

textbooks are considered the most important tool of the educational system for explaining and strengthening the national identity - especially its religious dimension - in the minds of students. accordingly, the purpose of the present study is to examine and analyze the content of elementary school social studies textbooks, from the perspective of addressing the components of islamic and religious (shia) identity. the main question of the present study is: what position do the components of islamic and religious identity have in elementary school social studies textbooks? the research method in this study is descriptive-analytical in the form of content analysis. the frequency counting and frequency percentage methods were used to analyze the data. the findings of this study show that five components including islamic and shiite history, religious and denominational sites and places, religious and denominational figures and elders, religious and denominational symbols and values, as well as religious and denominational customs, rules, and rituals were the most important components of islamic and shiite identity that were represented in elementary school social studies textbooks. the evaluation and analysis of these components show that islamic and shiite identity have a very high share in the content of these books, which is the text, practice and image. this study also showed that among the elementary school books, the fifth grade book contains the most content related to islamic and shiite identity, while the third grade social studies book has the least content. among the components and indicators examined in this study, islamic symbols and values with 135 times and shiite personalities and elders with 116 times have the most representation in all four social studies books, respectively.