مشترک لفظی بودن صفات اراده، حیات و قدرت: بررسی انتقادی دیدگاه ابن‌سینا

ابن‌سینا در تبیین صفات الهی، به‌خصوص سه صفت اراده و حیات و قدرت، درعین‌حال که صفات الهی را معنادار می‌داند و در روشن ساختن معنای صفات الهی جداً تلاش‌می‌نماید، اما نحوه تحلیل او منجر به این برداشت‌می‌گردد که در صفات مذکور بین خدا و انسان اشتراک لفظی برقرار است. در جست‌وجوی علت چنین روی‌کردی دو احتمال وجود دارد: احتمال نخست به موضع شیخ‌الرئیس در بائن دانستن وجود خدا از مخلوقات مربوط می‌شود که با بررسی مواضع شیخ، این نتیجه به‌دست‌آمد که نمی‌توان چنین احتمالی را علت گرایش ابن‌سینا به مشترک لفظی بودن صفات سه‌گانه خداوند  قلمداد‌نمود. احتمال دوم نیز به حوزه معناشناسی مربوط می‌شود که با توجه‌ به روی‌کرد شیخ‌الرئیس در تعریف صفات الهی و بشری، معلوم می‌شود  که می‌توان این عامل را علت گرایش شیخ به قول مذکور دانست؛ اگرچه روی‌کرد شیخ و لوازم آن با اشکال جدی همراه است؛ به‌همین‌دلیل با دو ایراد: 1) خلط مفهوم و مصداق و 2) مشترک لفظی شدن تمامی صفات، مبنای شیخ‌الرئیس نقد و ارزیابی شده‌است. در پایان این نکته خاطرنشان‌شده‌است که معناداری صفات واجب ازنظرِ ابن‌سینا، با پذیرش تشکیک خاصی قابل‌توجیه خواهدبود وگرنه باید کلام وی را در این باب غیرمنقّح دانست.

on the equivocality of the divine attributes of will, life, and power: a critical examination of ibn sīnā’s perspective

in his explanation of the divine attributes—particularly the three attributes of will, life, and power—ibn sīnā regards these attributes as meaningful and makes a serious effort to clarify their sense. nevertheless, the structure of his analysis leads to the conclusion that, with respect to these attributes, there is only an equivocal relation between god and human beings. in examining the reasons for this approach, two possibilities emerge. the first concerns ibn sīnā’s position on the absolute distinction between the existence of god and that of creatures. however, a review of his writings shows that this cannot be considered the main reason for his view on the equivocality of the divine attributes. the second possibility lies in the semantic domain: given his approach to defining both divine and human attributes, it appears that this factor better explains his inclination toward affirming equivocal predication. yet this approach is not without serious difficulties, notably (1) the conflation of concept and instance, and (2) the reduction of all divine attributes to mere equivocality. the paper concludes that the meaningfulness of the divine attributes, in ibn sīnā’s thought, can only be coherently defended through the doctrine of specific gradation (tashkīk khāṣṣ). otherwise, his treatment of the issue must be considered incomplete and problematic.