ماقبل‌الطبیعه انسان معلق بازخوانی فلسفه عقل‌گرایانه ابن‌سینا در کتاب الاشارات و التنبیهات

مقاله حاضر بر آن است تا خوانشی نو از کتاب اشارات ابن‌سینا ارائه‌کند. مقاله حاضر از این فرضیه دفاع‌می‌کند که کتاب اشارات از ویژگی خاصی برخوردار است؛ به‌طوری‌که اگرچه مختصر است، خلاصه فلسفه ابن‌سینا نیست؛ بلکه ابن‌سینا در این کتاب بر آن است تا ماقبل‌الطبیعه خود را ارائه‌کند. او در این راستا به بیان آن دسته از مباحث فلسفی می‌پردازد که صرفاً به‌روش عقلی و بدون نیاز به مراجعه به طبیعت، و بنابراین پیش از آشنایی با طبیعیات و صرفاً برمَبنای مفاهیم و گزاره‌های پیشین و عقلی قابل‌طرح باشند. منطق و طبیعیات این کتابْ مبانی ماقبل‌الطبیعه آن را پایه‌گذاری‌می‌کند؛ به‌طوری‌که در آن‌ها از مباحث زبانی و تجربی صرف‌نظرشده‌است. در این راستا بحث از انسان معلق و معرفت نقشی اساسی و مبنایی در طرح ماقبل‌الطبیعه اشارات ایفامی‌کند؛ براین‌اساس ابن‌سینا در نمط سوم اشارات معرفت‌شناسی عقل‌گرایانه خود را پایه‌ریزی‌می‌کند و در ادامه به بیان فلسفه پیشین عقلی‌ ماقبل‌الطبیعه خود می‌پردازد که شامل اثبات واجب‌الوجود، صفات او، فعل بی‌واسطه او و نظام عقول و افلاک است. در نمط‌های پایانیِ اشارات نیز سعادت همان انسان معلق یا عقل مجرد تبیین‌می‌شود.

the printaphysics of the flying man: a new reading of avicenna’s rationalistic philosophy in al-ishārāt wa-l-tanbīhāt

this paper offers a new reading of avicenna’s al-ishārāt wa-l-tanbīhāt. it argues that this work, despite its brevity, is not a mere summary of avicenna’s philosophy but rather his attempt to present a distinctive “pre-physics” or a purely rational metaphysics. in al-ishārāt, avicenna deliberately engages with philosophical questions that can be addressed solely by rational analysis, without recourse to empirical observation or the study of nature. thus, logic and physics in this work serve primarily as methodological foundations for a metaphysics established a priori. the metaphysical discussions in al-ishārāt include topics such as self-awareness, the proof of the necessary existent, its attributes, and its acts. within this framework, the thought experiment of the “flying man” plays a central role in grounding avicenna’s rationalist epistemology and his pre-natural metaphysics. beginning in the third namat, avicenna articulates his rationalist approach, which develops into a metaphysical system encompassing the proof of the necessary existent, its attributes, its immediate causation, and the emanative order of intellects and celestial spheres. in the later namats, avicenna also discusses human felicity, which he identifies with the perfection of the flying man or the intellect in its disembodied state.