روش‌های تربیت عقلانی از نگاه ابن‌سینا

انسان به‌عنوان موضوع تربیت دارای تعقل و تفکر است و تفکر از ویژگی‌های بنیادین و ذاتی انسان و وجه تمایز او از سایر موجودات است. یکی از عوامل موثر در تعلیم و تربیت پرورش و تقویت نیروی عقل است؛ به‌همین‌دلیل در اندیشه های اسلامی به تربیت عقلانی جدّاً توجه‌شده‌است. هدف اصلی پژوهش حاضر تبیین روش‌های تربیت عقلانی در اندیشه ابن‌سینا است. برای دستیابی به این هدف از روش توصیفی‌ تحلیلی استفاده‌شده‌است. جامعه تحقیق شامل آثار ابن‌سینا است که از میان آن‌ها مطالب مرتبط با مبانی فلسفی‌ تربیتی، روش‌های تربیت عقلانی به‌صورت هدفمند انتخاب‌شده‌اند. یافته‌ها حاکی از آن است که روش‌های تربیت عقلانی باید در امتداد اهداف و اصول و مطابق با آن‌ها باشد و مُتِرَبیان را جهت انتخاب راه عقلانی صحیح و غنی‌سازی مراتب عقل تا رسیدن به هدف غایی تربیت عقلانی‌ ‌که همان قُرب الهی است‌ هدایت‌کنند. این روش‌ها شامل پرورش خلاقیت (ایجاد فضای خلاق)، پرورش تعقل ( با بازی و گفت‌وگوی استدلالی)، گفت‌وگوی پرسش‌محور، مشارکت‌جویی، مهار طغیان‌های نفسانی، شهود عقلی و روش پارسایی بودند که شناسایی و تبیین‌شدند. به‌کارگیری روش‌های فوق‌الذکر می‌تواند در بسترسازی و هموارکردن تربیت عقلانی در نظام آموزشی موثر باشد.

avicenna on the methods of intellectual education

thought is a fundamental and intrinsic characteristic of humans, setting them apart from other beings. for this reason, one of the influential factors in education is the cultivation and strengthening of the rational faculty. in islamic philosphy, rational education has also been given serious attention. the main purpose of this research is to explain the methods of rational education in ibn sina’s philosophical system. to achieve this goal, a descriptive-analytical method has been used. the research population includes the works of ibn sina, from which materials related to philosophical and educational foundations and methods of rational education have been purposefully selected. the findings indicate that the methods of rational education should be in line with the goals and principles and in accordance with them, and should guide the learners to choose the correct rational path and enrich the levels of reason until they reach the ultimate goal of rational education -which is divine proximity. these methods include cultivating creativity (creating a creative space), cultivating reason (through play and argumentative dialogue), question-based dialogue, participation, controlling the excesses of the soul, intellectual intuition, and the method of asceticism, which have been identified and explained. the application of the aforementioned methods can be effective in creating a foundation and smoothing the path for rational education in the educational system.