استقلال رویکرد خواجه نصیرالدین طوسی از نظر مشائیان درباب حصول ادراکات

خواجه نصیرالدین طوسی (597 672ق) از فیلسوفان مشائی‌ای است که با اندیشه های فلسفی شهاب الدین یحیی سهروردی (549-587ق)، فیلسوف بزرگ اشراقی پیش‌از خود و ازجمله ایدۀ علم شهودی و اشراقی او آشنایی داشت؛ اما به‌رغم این آشنایی و اعتقاد برخی به اشراقی‌بودن وی، تاثیر چندانی از مکتب اشراق در مباحث مربوط به علم و ادراک در آثارش دیده نمی شود. خواجه نصیرالدین علم حضوری را نپذیرفته و بر علم حصولی فاعل شناسا به غیر خود تاکید کرده است. از سوی دیگر، وی برخلاف ابن سینا ( 370428 ق ) و دیگر فیلسوفان مشائی در تبیین ابصار، نظریۀ خروج شعاع را مختار دانسته و همچنین ادراکات عقلی را ازطریق فرایند انطباع (نه تجرید) تلقی کرده است. در این مقاله می‌کوشیم با بررسی آثار متعدد منطقی و فلسفی خواجه نصیرالدین طوسی نشان دهیم وی در مباحث علم و ادراک، نه تابع دیدگاه فیلسوفان مشاء بوده و نه از سنت اشراقیون پیروی کرده؛ بلکه رویکردی نوین را درپیش گرفته است؛ از این روی، دیدگاه او را از دو جنبه می‌توان بررسی کرد: نخست، بُعد سلبی نظر طوسی که در این بخش نشان داده می شود او علم حضوری را نفی می کند؛ دوم، بُعد ایجابی که بیانگر نظریۀ انطباع ادراکات عقلی ازمنظر وی است.

Independence of Nasir Al-Din Al-Tusi’s Approach from the Point of View of the Peripatetic on the Acquisition of Perceptions

As a semiPeripatetist semiilluminationist philosopher, Nasīr alDīn alTūsī (12001273 AC/ 597672 AH) was well acquainted with Suhrawardī’s philosophical thoughts (hikmah alishraq) such as idea of intuition and his illumination science; so that some scholars have called him a pure illuminationist. Nevertheless, the influence of Suhrawardī’s theory on the issues of perception and cognition is not seen in his works. In other words, AlTūsī does not accept illuminativebased knowledge of presence (’ilm hudurī) emphasizing that the acquired knowledge agent is something other than himself. On the other hand, unlike Avicenna’s approach (9801036 AC / 370428 AH), and also other peripatetic philosophers, in explaining the theory of Absār, Tūsī considers the theory of &radius departure& (khurūj alshu’ā’), as an autonomous theory. He also introduces rational perceptions through the process of &Impresion& (Inṭibā’) rather than &abstraction& (tajrīd). In this article, by examining the various logical and philosophical works of Nasīr alDīn alTūsī, we try to show that in the matter of knowledge and perception, Tūsī has not been an imitating philosopher, either imitating Peripatetic philosophers, or illuminatist ones. Rather, he has taken a new approach in this field. Therefore, his point of view can be examined from two aspects: First, the negative aspect, in which Tūsī denies the &knowledge of presence (al’ilm alhuzurī).& The second is the affirmative aspect, which expresses the theory of the impression (intibā’) of rational perceptions.