رهیافتی بلاغی به کنایات سورۀ یوسف؛ پیوندهای تاریخی و نوآوری‌های زبانی

کنایه کاربست لفظ در غیر معنای حقیقی، همراه با قرینه است تا بر بلاغت سخن بیفزاید. سورۀ یوسف، از نظر روایتگری، به ‌عنوان یکی از برجسته ‌ترین سوره‌های قرآن شناخته می‌ شود؛ ازاین‌ رو انتظار می‌رود که کنایات به‌ کاررفته در آن نیز از چنین ویژگی‌ بلاغی‌ای برخوردار باشند. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر به‌دست‌ آوردن نوع و ویژگی‌های این کنایات است. آزمون پیش ‌فرض یادشده هدف راهبردی ایجابی و اکتشافی پژوهش است تا از این طریق خصایص بلاغی و متمایز کنایات به‌ کاررفته در سورۀ یوسف آشکار شود. براین ‌اساس پژوهش در مقام پاسخ به این پرسش است که چه نوع کنایاتی در سورۀ یوسف به‌کار رفته است؟پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیلی و بازخوانی آیات می‌کوشد تنوع و خاستگاه کنایات در سورۀ یوسف را معرّفی کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که برخی از این کنایات از ادب عصر جاهلی نشئت گرفته و برخی دیگر به ‌طور اختصاصی به ‌وسیلۀ زبان قرآن نوآوری شده‌اند. نوآوری‌ صورت ‌گرفته این امکان را فراهم آورده که قرآن بتواند از کارکرد حدّاکثری کنایه در ترسیم و تصویر مفاهیم چندوجهی، پیچیده و عرفی بهره‌مند شود. اهمیت پژوهش در این است که نشان می‌دهد کنایات در زمان نزول، بخشی از گفتمان معمول مردم بوده و قرآن نیز با بلاغت خود از این ابزار زبانی بهره‌ برده است.

rhetorical approach to the metaphors in yusuf surah: historical connections and linguistic innovations

allusion is the use of a word in a non-referential sense, along with a metaphor, to add to the rhetoric of the speech. yusuf surah is recognized as one of the most prominent surahs of the qur’an in terms of narration; therefore, it is expected that the metaphors employed within it also possess such rhetorical excellence. the main issue of this research is to identify the type and characteristics of these metaphors. the proposed hypothesis aims to serve an affirmative and exploratory strategy, through this, the rhetorical features and distinctive qualities of the metaphors used in yusuf surah can be revealed. accordingly, the research seeks to answer the question: what types of metaphors are used in yusuf surah? using an analytical method and verse re-examination, this study endeavors to define the diversity and origins of the metaphors in surah yusuf. the results indicate that some of these metaphors originate from pre-islamic arabic literature, while others have been innovated exclusively through the qur’an language. this innovation has enabled the qur’an to maximally utilize metaphors to depict and illustrate multifaceted, complex, and conventional concepts. the significance of this research lies in demonstrating that metaphors were part of common discourse at the time of revelation, and the qur’an, with its eloquence, has effectively employed this linguistic tool.