تبارشناسی رویکردهای تبیینِ جایگاه فضاهای باز عمومی در سکونتگاه های روستایی

«فضای باز» از حیث وجودی عنصری مهم و از حیث ماهیتی، موضوعی پیچیده است. فضای باز و نسبت آن با فضای بسته، اگر چه ممکن است از نظر متکلمین به زبان دیگر در اقلیم های مختلف یگانه باشد، ولی با نگاهی عمیق تر تفاوت هایی بنیادی را می توان دریافت. عدم توجه به این تفاوتها از یکسو و از سوی دیگر تفاوتهای بنیادی و ساختاری مجموعه آنها با مقولات برنامه ریزی معماری روستایی بسیار مهم بوده و می تواند به استحاله پارادیم های مرتبط با زندگی روستایی و شیوه معیشت آنان منجر شود. نتایج حاصل از این تحقیق، بیانگر جامعیت بیشتر مفاهیم و رویکردهای «برنامه ریزی- مدیریتی» و سپس «حفاظتی- زیست محیطی» در فضاهای باز سکونتگاه های روستایی است که اغلب از محدوده فضاهای داخلی فراتر رفته و نواحی حومه ای را نیز شامل می شود. در روستاها می توان شاهد کارکرد گسترده تر فضای باز بود که در برخی مواقع از لحاظ اهمیت دارای نقشی نزدیک به فضای بسته می باشد. به همین دلیل در بسیاری از مواقع فرایند اُرگانیک شکل گیری این دو تیپ فضا به شکلی لاینفک درهم آمیخته و نمی توان هیچ کدام از آنها را دارای سیطره دانست. در هر حال، روشها، مدلها و تاثیرات هر یک از شیوه های مدیریتی و برنامه ریزی در رویکردهای تبیین کننده جایگاه فضاهای باز بر تامین سه نقش کلیدی فضاهای باز؛ «نقشهای اقلیمی- محیطی و سلامتی- بهداشتی»؛ و مهمتر از همه «نقش حفاظت کنندگی» تاکید دارند؛ چنانچه تبیین کننده نقش و جایگاه فضاهای باز در سکونتگاه های روستایی بوده و با توجه به استحاله های فرهنگی در روستاها، از اولویتهای معاصر در حوزه برنامه ریزی معماری و طراحی فضاهای روستایی بشمار می رود. همچنین پیشنهاد می شود تا موارد زیر در حوزه برنامه ریزی فضاهای باز سکونتگاه های روستایی مورد التفات قرار گیرد: ضرورت شکل دهی سازماندهی اجتماعی فضا خاصه در فضاهای باز روستایی؛ ضوابط و دستورالعمل های طراحی معماری سکونتگاه های روستایی؛ ضوابط و دستورالعمل های ساخت و اجرا در مناطق روستایی؛ شناسایی کارکرد مفهوم فضای باز در قومیتها و مقوله بومی گرایی در طراحی روستا؛ التزام انجام پژوهشها و مطالعات فرهنگی کارآمد در مقوله جایگاه و نقش فضاهای باز روستایی و مفاهیم وابسته و پیوسته.