بررسی تناسبات هندسی و حسابی نماهای مدارس دوره صفویه اصفهان (نمونه موردی مدرسه ملاعبداله، جده کوچک و نیم‌آورد)

از جمله عوامل تشکیل‌دهنده کالبد و شاکله یک بنا، نماهای آن است. در معماری گذشته از نسبت‌های هندسی و حسابی و نظام‌های معماری در نمای ساختمان‌های مهم استفاده شده است. با این حال تاکنون پژوهش قابل‌توجهی در مورد چگونگی ساختارهای هندسی مشترک در مدارس سنتی انجام نشده است. دوره صفوی دوره‌ی اوج شکوه معماری شهر اصفهان علی‌الخصوص معماری مدارس این شهر است. هدف از این پژوهش استخراج تناسبات هندسی و حسابی، نظام‌های معماری شاخص و میزان فراوانی آن‌ها در نماهای مدارس صفوی شهر اصفهان است. بدین منظور تعداد 3 مدرسه مورد تحلیل قرار گرفته است. به ترتیب نظام‌های معماری منتخب 4، 5 و 6، نسبت‌های طلایی و حسابی، تعداد محورهای افقی و عمودی و میزان فضای توخالی شده هر نما بررسی شد. نتایج متفاوت به دست آمده حاکی از آن است که نظام معماری 4 در هیچ یک و نظام معماری 6 در اکثر نماها یافت شد. از میان نسبت‌های طلایی به کار برده شده در محور افقی و عمودی نمای مدارس، مستطیل طلایی ایرانی فراوانی بیشتری دارد. غالباً نسبت‌های طلایی 1.618 و 1.41 در کل طول یک نما به صورت پیوسته به کار برده نشده است. در ایوان‌ها، تنها در محور عمودی ایوان مدرسه نیم آورد از نسبت‌های طلایی استفاده شده است. در هر نما تعداد دهانه‌های اصلی و محور عمودی عددی فرد است و محور افقی عددی زوج است. با وجود تفاوت طول در هر نما، درصد فضای باز و نیمه‌باز در همه نماهای یک مدرسه برابر است.

examining the geometrical and arithmetic proportions ofthe facades of safavid schools in isfahan (a case study of mulla abdallah school, jeddah kochak and nimvard)

among the factors that make up the body and shape of abuilding are its facades. in past architecture, geometrical andarithmetic proportions and architectural systems have beenused in the facades of important buildings. however, no significantresearch has been done on how common geometricstructures are in traditional schools. the safavid period is thepeak period of the architecture of isfahan city, especially thearchitecture of the schools of this city. the purpose of thisresearch is to extract geometric and arithmetic proportions,architectural systems and their frequency in the facades ofsafavid schools in isfahan city. for this purpose, 3 schoolshave been analyzed. according to the selected architecturalsystems 4, 5 and 6, the golden and arithmetic ratios, thenumber of horizontal and vertical axes and the amount ofhollow space of each facade were checked. the different resultsobtained indicate that architectural system 4 was foundin none and architectural system 6 was found in most facades.among the golden proportions used in the horizontal and verticalaxis of school facades, the iranian golden rectangle ismore abundant. often, the golden ratios of 1.618 and 1.41have not been used continuously throughout the entire lengthof a facade. in the porches, golden ratios are used only in thevertical axis of the porch of nim avard school. in each view,the number of main openings and the vertical axis is an oddnumber, and the horizontal axis is an even number. despitethe difference in length in each view, the percentage of openand semi-open space is the same in all views of a school.