نقش الگوها و تناسبات هندسی در معماری مسکونی ایران در دو دوره قاجار و پهلوی اول

اهداف: مطالعات سیر تاریخی تحولات معماری نشان می‌دهد که بسیاری از بناهای مسکونی دوره سنت در دوره پیش از اسلام و دوره مدرن شاهد به‌کارگیری تناسبات و مدول (اروپایی و ایرانی) می‌باشد که نقش اساسی در بیان سازماندهی فضایی و ارائه الگوی شکلی دارد. نظام اجزاء و کل در کاربری فضاها و سلسله‌مراتب عملکردی تاثیر به‌مراتب سازنده در وحدت و یکپارچگی و نظام هماهنگی برعهده خواهد داشت. مساله اصلی در این پژوهش عدم انطباق نظام هندسی در دوره سنت و مدرن و تحولات در نظام سلسله‌مراتب فضایی و حذف کارکردها است. ضرورت و اهمیت تحقیق خوانش پلان‌ها در بناهای تاریخی با کاربری مسکونی از نظر الگوی شکلی و نظم هندسی است که شاهد دگرگونی در دوره معاصر نسبت به دوره سنت می‌باشد. در این پژوهش سعی بر تبیین شاخص‌های موثر نظام هندسی معماری ایران و کاربرد آن به‌عنوان الگوی شکل‌دهنده در ابعاد فضاها خواهد شد. ابزارها و روش‌ها: روش پژوهش در این مقاله با توجه به گام‌های هفت‌گانه از نوع تفسیری-تاریخی و قیاسی و استقرایی است و رویکرد تحلیل داده‌ها از نوع کتابخانه‌ای و متغیرهای موردپژوهش از نوع کمی و کیفی بوده و ابزار پژوهش از نوع عینی است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که پیروی از تناسبات هندسی در بناهای موردمطالعه از دوره قاجار و پهلوی اول به ترتیب اهمیت آن از نسبت زرین ایرانی (مستطیل طلائی ایرانی) و نسبت طلائی اروپایی پیروی نموده است و هندسه قالب از شکل مستطیل و سازماندهی فضایی از محوربندی خطی پیروی نموده است.

the role of patterns and geometric proportions in residential architecture of iran in the two qajar and pahlavi eras

objectives: studies of the historical course of architecturaldevelopments show that many residential buildings ofthe tradition period in the pre-islamic and modern periodswitness the use of proportions and modules (european andiranian), which play an essential role in expressing spatialorganization and presenting a shape pattern. the system ofcomponents and the whole in the use of spaces and functionalhierarchies will have a constructive effect on unity and integrationand coordination system. the main problem in thisresearch is the incompatibility of the geometric system in thetraditional and modern periods and the changes in the spatialhierarchy system and the elimination of functions. the necessityand importance of researching the reading of plansin historic buildings with residential use in terms of shapepattern and geometric order is a witness of transformation inthe contemporary period compared to the traditional period.in this research, an attempt will be made to explain the effectiveindicators of the geometric system of iranian architectureand its use as a formative model in the dimensions of spaces.tools and methods: the research method in this article isinterpretive-historical, analogical and inductive, and the dataanalysis approach is library-type, and the research variablesare quantitative and qualitative, and the research tools are objective.is.conclusion: the results of the research show that followingthe geometric proportions in the studied buildings from theqajar and pahlavi periods, in order of importance, followedthe iranian golden ratio (iranian golden rectangle) and theeuropean golden ratio, and the geometry of the mold wasrectangular and spatially organized. it has followed the linearorientation.