بازشناسی ارزش‌های شهر ایرانی-اسلامی از منظر نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی

امروزه حوزه مطالعاتی ارزش و ارزش‌شناسی در علوم و پژوهش‌های بسیاری واردشده و تاثیرات متنوعی بر دانش هر حوزه برجای گذاشته است. حوزه مطالعاتی معماری و شهرسازی نیز این امر مستثنی نبوده و موضوع ارزش و دیدگاه‌های پیرامون آن تبدیل به محوریتی مهم شده که تاثیر به سزایی در اتخاذ تدابیر در مقیاس‌های گوناگون ایفا می‌کند. ارزش‌ها در معماری و شهرسازی در واقع بیانگر رویدادهایی هستند که در بستر زمان (تاریخ)، حال حاضر و آینده براثر تاثیر می‌گذارد. این امر می‌تواند در بازه‌های زمانی مختلف گونه‌های متنوعی را به تصویر بکشد. ارزش‌های شهر ایرانی-اسلامی نیز از این امر مستثنی نبوده و عبارتی کلیدی در پژوهش‌های شهری به شمار می‌رود. هدف پژوهش حاضر، استنتاج ارزش‌های شهر ایرانی-اسلامی با تاکید بر نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی می‌باشد. با توجه به هدف، این پژوهش در زمره مطالعات کیفی قرار داده می‌شود. روش تحقیق ترکیبی به‌صورت توامان، روش تحلیل محتوا، روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد استدلال منطقی (فرهنگی-گفتمانی) با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی می‌باشد. با توجه به مطالعات و ارزیابی‌های انجام شده بهره‌گیری از نظریه ادراکات اعتباری در مطالعات شهری، نیازمند مولفه‌های انتقال دهنده بوده که تحت عنوان مبانی و مصادیق مطالعه شهری بوده که در پنج گونه شناسایی شده و در ادامه ارزش‌های ده‌گانه شهر ایرانی-اسلامی استنتاج شد. این ارزش‌ها مشتمل بر: ارزش باور توحیدی وحدت، ارزش عدالت و توزیع منافع، ارزش امنیت و مصالح جمعی، ارزش تعادل در تمامی لایه‌های شهری، ارزش تمایل به مشارکت، ارزش سرمایه اجتماعی و حقوق همسایگی-شهروندی، ارزش توجه به خلقت زیست‌محیطی، ارزش آرامش و کمال یابی فطری، ارزش شان انسان و ارزش مظاهر اسلامی شهر می‌باشد. شناسایی ارزش‌های در یک بستر شهری، نیازمند توجه به زمینه و فرهنگ بوده که نظریه ادراکات اعتباری این بستر را فراهم نموده و منجر به تدقیق و استنتاج اصولی ارزش‌های شهر ایرانی-اسلامی گردید. توجه به این نظریه و ارزش‌های استنتاج شده می‌تواند در فرآیند تصمیم‌گیری، تصمیم سازی و خاصه مدیریت و برنامه‌ریزی شهری تاثیرگذار و کارا باشد.