شناسایی عوامل نهادی رسمی تغییر کاربری اراضی مجموعه شهری تهران در دو دهه اخیر

اراضی مجموعه شهری تهران در دهه‌های اخیر مورد دخل و تصرف و درنتیجه با تغییر کاربری قابل ملاحظه‌ای روبرو شده است. براین اساس، این مطالعه باهدف بررسی عوامل نهادی در تغییر کاربری اراضی شهر تهران در دو دهه اخیر انجام گرفته است. از رویکردهای نهادگرایی و حکمروایی برای چارچوب مفهومی استفاده شده است. روش انجام تحقیق به‌صورت کیفی است. جامعه موردمطالعه، کلیه متخصصان و مطلعین کلیدی این حوزه بودند که به‌صورت نمونه‌گیری «هدفمند» 20 نفر از آنها مورد مصاحبه قرار گرفتند. معیار توقف مصاحبه‌ها، «اشباع نظری» بود. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها براساس تحلیل «مضمون» یا تحلیل «تماتیک» انجام پذیرفت که بعد از کدگذاری اولیه داده‌ها، 679 کد باز، 25 مفهوم پایه، 10 مضمون سازمان‌دهنده و 5 مضمون فراگیر یا عالی استخراج شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مضامین سازمان‌دهنده عوامل نهادی تغییر کاربری اراضی شهر تهران «اعمال نفوذ در نظارت‌ها، ضعف در قوانین، ناهمگرایی سازمانی، ضعف در مداخله، ضعف در سطح عملکرد، کنترل‌ناپذیری اهداف، استفاده کم از دانش جدید، انطباق‌ناپذیری دانشی، جانبداری در تدوین قوانین و منابع قدرت» هستند که خود مستخرج از مضامین فراگیر «نظارت ناشفاف، موازی‌کاری نهادی، ارزیابی عملکرد معیوب، ضعف اطلاعاتی و مداخلات فراقانونی» می‌باشند. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که اصلاح ساختار حکمروایی مدیریت اراضی کلان‌شهر تهران نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات پیچیده در سطوح و در حوزه‌های مختلف است و تنها از طریق ارتقای مشارکت نهادی و توجه به تخصص و شایستگی مدیران قابل حل نیست، بلکه این عوامل خود متاثر از طیفی از عوامل نهادی مهم در قالب، عوامل سیاسی و قانونی هستند که خود برآیند یک سیستم معیوب مدیریتی در سطوح مختلف به شمار می‌روند.