سنجش اجتماع‌پذیری مقرهای‌رفتاری مساجد براساس الگوی هم‌ساختی رفتار مصرف‌کننده و کالبد (مطالعه‌ی موردی: مساجد محله‌ای شهر قزوین)

براساس مفروضات نوین روانشناسی محیط، یکی از مهم‌ترین ارزش‌های محیطی، میزان اجتماع‌پذیری و کیفیت قرارگاه‌های رفتاری است که با سنجش آن‌ها می‌توان، مطلوبیت و میزان رضایتمندی از محیط و فضای معماری را بررسی کرد. قرارگاه رفتاری که در بستر روانشناسی اکولوژیک و در پی پژوهش‌های بارکر معرفی شد، در پی تشریح ارتباطات رفتار و محیط در حیطه زمان و مکان مشخص است. طراحی مطلوب فضاهای مذهبی به لحاظ کیفیت‌های کالبدی از نظر اجتماع‌پذیری در خلق و دعوت فعالیت‌های اجتماعی و اختیاری بهره‌برداران از آنجا حائز اهمیت است، که عدم وجود کیفیات لازم هم‌ساختی رفتار -کالبد را دچار اختلال نموده و به تبع در حس حضور مصرف‌کنندگان بنا تاثیرگذار است. هدف از این پژوهش سنجش شاخصه‌های مطلوب برای شکل‌گیری قرارگاه‌های رفتاری و پیرو آن اجتماع‌پذیری در مساجد به‌عنوان یک مکان شهری حائز اهمیت است. به این منظور در ابتدا بر مبنای ادبیات روانشناسی محیط، مقوله اجتماع‌پذیری و علت ورود مفاهیم قرارگاه رفتاری در مسجد تدقیق شده و مولفه‌های اصلی و موثر بر شکل‌گیری این دو عامل مورد بررسی قرار می‌گیرد، سپس در راستای واکاوی الگوی هم‌ساختی و ارتباط آن با اجتماع‌پذیری از طریق معرفی نظریه قرارگاه رفتاری بارکر به بررسی تاثیر ترکیب و هم‌نشینی خاص برخی از عامل‌های رفتاری انسان مانند؛ احساس نیاز به تعامل، مدت حضور و توقف در فضا با مولفه‌های نظیر مکانیابی، تعدد و همجواری ورودی‌ها نسبت به محله، مرکزیت هندسی بنا، چیدمان فضایی (اتصال، عمق، هم‌پیوندی و خوانایی) و برخی از عوامل کالبدی پویا پرداخته شده است. در پژوهش حاضر ابتدا؛ جمع‌آوری اطلاعات، با ثبت رویدادها و فنون کار میدانی در شش مسجد محله‌ای مورد مطالعه در شهر قزوین صورت گرفته و از طریق پرسشنامه و تحلیل محتوی داده‌های کیفی ضمن شناسایی مقر رفتاری در مساجد منتخب وزن مولفه‌های موثر در مساجد شامل الگوهای جامع رفتار، ویژگی هم‌ساختی رفتار ظرف کالبدی استخراج شده است. آنالیز داده‌ها از طریق نرم‌افزار آماری spss مورد تحلیل همبستگی قرار می‌گیرند و روابط معنادار بین متغیرهای دخیل در اجتماع‌پذیری استنباط می‌گردد، سپس به‌صورت کمی از تئوری نحو فضا با نرم‌افزار depthmap به بررسی نقش شاخص‌های چیدمان فضایی بر قرارگاه‌های رفتاری مصرف‌کنندگان مساجد و ارزیابی اجتماع‌پذیری آنان پرداخته خواهد شد. نتایج نشان می‌دهد اجتماع‌پذیری فضای عمومی معماری با هم‌ساختی و ترکیب مناسب عامل‌های کالبدی- ساختاری و رفتاری- اجتماعی مصرف‌کنندگان آن، حاصل می‌آید.