آموزش و به کارگیری احکام فقهی؛ ایجاد انگیزش دینی برای تعامل مسئولانه و اخلاقی با محیط زیست

انسان‌ها برحسب‎ ‎شرایط‎ ‎اجتماعی‎ ‎و فرهنگی واکنش‌های مسئولانه یا غیرمسئولانه نسبت‎ ‎به‎ ‎محیط‎ ‎زیست ابراز کرده‌اند. فقه شیعه، به عنوان نهاد معنوی قدرتمند و الزام‌آور، محیط زیست را ابزاری برای انسان می‌داند و آن را دارای حق و حقوقی می‌داند که باید برآورده شود. مقالۀ پیش رو در پی پاسخ نظام‌مند به این پرسش است که ابزار مفهومی و عینی ما برای رویارویی و تعامل با محیط زیست کدام است؟ به نظر می‌رسد سیستم فقهی و اخلاقی شیعه واجد نظام حقوقی و اخلاق کاربردی استفاده از طبیعت است و مومنان با اندکی تامل و ژرف‌نگری می‌توانند با آموزش و به کارگیری چند قاعدۀ ساده و صریح و روشن، رویۀ مسئولانه‌تری در قبال حفظ و گسترش محیط زیست در پیش بگیرند؛ چه آن که انسانِ عامل به فقه، همان‌گونه که نمی-تواند حق کسی را ضایع کند، هنگام مواجهه و بهره‌وری از طبیعت نیز موظف است آن را مانند یک کلّ منسجم، هدف‌دار و دارای شخصیت و حقوق بداند و در ازای بهره‌وری، حق نگهداری و توسعۀ آن را نیز به جای آورد و در غیر این صورت ضامن است و مرتکب عمل حرام شده است. این ساز و کارِ آموزشی - کاربردی به مدد چند دقت فقهی در چارچوب دو قاعدۀ «لاضرر» و «اتلاف» صورت بندی شده و ارائه شده است