تبیین اصول هندسی حاکم بر خیابان در شهرهای دوره صفوی:مطالعه موردی: اصفهان، قزوین و مشهد

شریان‌ها و مسیرهای رفت و آمد با نام‌های مختلفی مانند شارع و گذر، همواره به عنوان ساختاری مهم در سازماندهی و توسعه شهرها، مطرح بوده است. در دوره صفوی این کارکرد با عنوان «خیابان» به صورت یک الگوی انتظام‌بخش فضایی، از ساختار باغ ایرانی وارد فضاهای شهری شد و تاثیرات هندسی وسیعی در توسعه یکپارچه شهر گذاشت. خیابانِ صفوی به عنوان عنصری انعطاف‌پذیر از نظر عملکرد، با مداخله در بافت پیشین شهر، اتصال بین اجزاء ارزشمند پیرامونی را برقرار می‌کرد. درحالیکه بیشتر خیابان‌کشی‌های کنونی در مداخلات شهری ایران، با کم توجهی به این اصول، موجب کم ارزشی بافت‌های پیرامونی شده است. این مقاله درصدد است تا با تحقیق در مولفه‌ های هندسی خیابان، مهمترین اصول انتظام‌بخش فضایی را تبیین نماید و نشان دهد که هر یک از ویژگی‌های این مولفه‌ها، چه اصول اساسی را به وجود آورده است.پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه-‌ای شامل متون و اسناد تاریخی، انجام گرفته است. نتایج نشان می‌دهد؛ نظام هندسی حاکم بر خیابان صفوی، سبب پیدایش نظم و کلیتی معنادار در ساختار شهری شده است. این کلیت معنادار، واجد مولفه ‌ها و عوامل متعددی است که در ایجاد کیفیت و نقش انتظام‌بخش آن تاثیرگذار بوده است، مفاهیمی چون مفصل‌ ها، جهت‌ ها و محورها، ارزش‌ گذاری، مرتبت و منزلت، تعیّن فضایی و به‌ هم پیوستگی، در ایجاد اصولِ اساسی نظیر؛ «سلسله‌ مراتب»، «اتصال»، «محور» و «حرکت و جهت» در چارچوب کلی نظام هندسی خیابان صفوی، نقش داشته و همین امر سبب شده است تا شهر اتصال و پیوستگی خود را با بافت پیشین به طور کامل حفظ نماید.