نقش فاکتور رونویسی فعال‌کننده 3 در سرطان: تنظیم‌گر اصلی در فرایند سرطان‌زایی با پتانسیل‌های درمانی

زمینه و هدف: فاکتور رونویسی فعال‌کننده 3 (atf3) که یکی از اعضای خانواده atf/creb است، به عنوان یکی از حسگرهای اصلی استرس سلولی، نقشی وابسته به بافت در سرطان‌زایی ایفا می‌کند و می‌تواند به عنوان یک انکوژن یا یک سرکوب‌گر تومور عمل نماید. این مرور سیستماتیک با هدف ترسیم نقش چندوجهی atf3 در پاتوژنز سرطان‌های مختلف و بررسی پتانسیل آن به عنوان یک هدف درمانی طراحی شد.روش‌ها: جستجوی سیستماتیک مقالات در پایگاه‌های علمی pubmed،sciencedirect  و web of science تا تاریخ 10 مارس 2025 با استفاده از کلیدواژه‌های فاکتور رونویسی فعال‌کننده 3، پروتئین atf3، و سرطان انجام شد. از بین مقالات بازیابی‌شده، بر اساس معیارهای ورود و خروج، 74 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب گردیدند. یافته‌ها: شواهد موجود نشان می‌دهد که atf3 در طیفی از سرطان‌ها (مانند پستان، پروستات، کولورکتال، ریه و کبد) به طور فعال در تنظیم فرآیندهای کلیدی سرطان‌زایی از جمله تکثیر سلولی، آپوپتوز، متاستاز، مقاومت دارویی و تعدیل پاسخ ایمنی دخیل است. این فاکتور از طریق تعامل با مسیرهای سیگنالینگ محوری مانند p53،tgf-β  و nf-κb عمل می‌کند. نکته حائز اهمیت، ماهیت دوگانه (pro- tumorigenic  و anti-tumorigenic) فعالیت atf3 است که به شدت تحت تاثیر ریزمحیط تومور و زمینه سلولی قرار دارد.نتیجه‌گیری: atf3 یک تنظیم‌کننده حیاتی هموستاز سلولی است که سیگنال‌های استرس خارج‌سلولی و داخل‌سلولی را در پاسخ‌های ژنومی ادغام می‌کند. نقش دوگانه آن در انکوژنز نشان‌دهنده نیاز به تحقیقات بیشتر برای تعیین عملکردهای وابسته به شرایط آن است. درک بهتر مکانیسم‌های تنظیمی atf3 می‌تواند دیدگاه‌های جدیدی برای توسعه درمان‌های هدفمند با هدف تعدیل فعالیت آن در انواع خاصی از سرطان ارائه دهد.

the role of activating transcription factor 3 in cancer: a key regulator of oncogenesis with therapeutic potential

background and aim: activating transcription factor 3 (atf3), a member of the atf/creb family, is a primary sensor of cellular stress and plays a context-dependent role in oncogenesis, functioning either as an oncogene or a tumor suppressor. this systematic review was designed to delineate the multifaceted role of atf3 in the pathogenesis of various cancers and to evaluate its potential as a therapeutic target.methods: a systematic search of articles was conducted in the pubmed, sciencedirect, and web of science databases up to march 10, 2025, using the keywords including “activating transcription factor 3”, “atf3 protein”, and “cancer”. from the retrieved articles, 74 studies were selected for final analysis based on predetermined inclusion and exclusion criteria.results: the existing evidence indicates that atf3 is actively involved in regulating key oncogenic processes across a spectrum of cancers (such as breast, prostate, colorectal, lung, and liver), including cell proliferation, apoptosis, metastasis, drug resistance, and immune response modulation. this factor acts through interactions with pivotal signaling pathways such as p53, tgf-β, and nf-κb. of significant note is the dualistic nature (pro-tumorigenic and anti-tumorigenic) of atf3 activity, which is highly influenced by the tumor microenvironment and cellular context.conclusion: atf3 is a crucial regulator of cellular homeostasis that integrates extracellular and intracellular stress signals into genomic responses. its dual role in oncogenesis highlights the need for further research to determine its context-specific functions. a deeper understanding of atf3 regulatory mechanisms could offer novel insights for developing targeted therapies aimed at modulating its activity in specific cancer types.