بررسی الگوی‌های توزیع فضایی دما، بارش و رطوبت با استفاده از تحلیل اکتشافی زمین‌آمار (بررسی موردی: نواحی مرکزی ایران)

تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی روشی برای بررسی الگوهای فضایی تصادفی و غیرتصادفی توزیع متغیرهای فضایی است و خودهمبستگی فضایی از کاربردی‌ترین و مهم‌ترین ابزارهای تحلیلی برای پژوهش در مورد داده‌های فضایی است. هدف از این پژوهش، تبیین فضایی الگوی‌های دما، بارش و رطوبت نواحی مرکزی ایران با استفاده از خودهمبستگی فضایی مدل های موران سراسری و موضعی است. برای این منظور از داده ‌‌های 72 ایستگاه هواشناسی(همدیدی و اقلیم‌شناسی) در دوره آماری1350-1390 استفاده شده است. از روش‌های درون‌یابی کریجینگ معمولی، ساده و عام با مدل‌‌های دایره‌ای،گاوسی، کروی و نمایی برای درون‌یابی داده‌ها استفاده شده و با معیارهای خطا شامل ریشه دوم مربعات خطاو مقدار استاندار شده‌آن، میانگین قدرمطلق خطا، میانگین انحرافات خطا و میانگین توان دوم خطا، به ارزیابی صحت و دقت آنها پرداخته شده‌ است. نتایج صحت‌‌سنجی اشکار ساخت که روش درون‌یابی کریجینگ معمولی بامدل نیم‌پراش‌نگارگاوسی(دارای آستانه) به بهترین شکل الگوی توزیع فضایی بارش و روش کریجینگ عام بانیم‌پراش‌نگارنمایی(فاقد آستانه) الگوی توزیع فضایی دما و رطوبت را در نواحی مرکزی ایران تبیین می‌کنند. به‌منظورتبیین الگو‌های فضایی حاکم بر دما، بارش و رطوبت از آماره‌های سراسری و موضعی موران درحکم رویکردهای تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی استفاده شده است. نتایج حاصل ازتحلیل اکتشافی داده‌های فضایی دما، بارش و رطوبت در ایران مرکزی نشان داد که الگوی دما، بارش و رطوبت براساس موران سراسری الگوی خوشه بالا است. در این میان، رطوبت نسبت به سایر متغیرها خوشه بالاتری دارد. نتایج حاصل از موران موضعی نیز نشان داد که الگوهای دما، بارش و رطوبت در گستره‌ بزرگی از نواحی مرکزی ایران از الگوی تصادفی تبعیت می کنند؛ با وجود این، الگوی دما توزیع پراکندگی بیشتری داشته است.