اثر تغییرات گردش ‌های جوی عرض ‌های میانی بر موقعیت ناوه مدیترانه و رخداد بارش ‌های فوق ‌سنگین ایران

در این پژوهش اثر گردش بزرگ مقیاس عرض ‌های میانی بر موقعیت ناوه مدیترانه برای بارش‌ های فوق ‌سنگین طی بازه زمانی 1979 تا 2022 بررسی شد. در این راستا با استفاده از شاخص تموج تغییرات تموج و با تحلیل همدیدی الگوی گردشی جو برای150 بارش فوق‌سنگین کشور تحلیل شد. نتایج نشان داد که بارش‌های فوق‌سنگین تحت‌تاثیر تقویت ناوه اطلس، گسترش جریانات از سمت اروپا و شکل‌گیری ناوه مدیترانه رخ می‌دهد. شکل‌گیری ناوه اطلس سبب افزایش دامنه امواج، شکل‌گیری پشته برروی اروپا و ناوه مدیترانه می‌شود. با شکل‌گیری این الگو، ناوه مدیترانه تغییرات طول و عرض جغرافیایی 8 درجه را نسبت به میانگین خود تجربه می‌کند. تغییرات مکانی ناوه مدیترانه به‌دلیل تغییرات نصف‌النهاری امواج باد غربی برروی اروپا و موقعیت ارتفاع زیاد جنب‌حاره است. متغییرترین قسمت باد غربی منطبق بر بلاکینگ شرق اطلس و ناوه مدیترانه است که با تشدید شیو بین ارتفاع زیاد و کم‌ارتفاع، جریانات نصف‌النهاری شده و مقدار تموج افزایش می‌یابد. این شرایط منجر به تقویت پشته اروپا، افزایش دامنه امواج، تکوین بندال و گسترش ناوه مدیترانه تا عرض 25 درجه می‌شود. تکوین بلاکینگ اطلس سبب تقویت پشته برروی اروپا و گسترش جریانات به سمت مدیترانه می‌شود. همچنین گسترش نصف‌النهاری ارتفاع زیاد اروپایی منجر به تشدید شیو فشار، شارش جریانات سرد شمالی، تشدید جبهه‌زایی، تعمیق ناوه مدیترانه تا دریای سرخ می‌شود. همزمان با تقویت ناوه مدیترانه گسترش‌ شرق‌سوی واچرخند عربستان علاوه‌بر این‌‌که منجر به گسترش شرق‌سوی ناوه مدیترانه می‌شود، رطوبت مناسبی نیز برای رخداد بارش‌های فوق‌سنگین کشور تامین می‌کند.

the effect of mid-latitude atmospheric circulation changes on the position of the mediterranean trough and the occurrence of super heavy precipitation in iran

spatial variations of pressure patterns under the influence of large-scale atmospheric circulation create different conditions in terms of the intensity of synoptic systems affecting on extreme climatic phenomena. regarding large-scale patterns, not only the changes of extreme events are considered, but also the changes and developments of synoptic systems on a regional scale are studied. weather extremes have a great significance for society, as they pose a threat to human life and can result in enormous economic damage and disruption. the physical understanding and timely prediction of extreme weather events are of enormous importance to society regarding associated impacts. extreme precipitation events (epes) is one of the most frequent natural hazards that affects the domain, eventually leading to floods. synoptic systems in mid-latitudes such as blocking, ridge and troughs cause spatial changes in westerly waves. spatial variations of atmospheric waves occur when, which normally move from west to east, change their main direction to the north or south. the occurrence of precipitation in the middle east is related to the changes in waves and the position of the mediterranean trough. extreme precipitation events in the middle east often result from tropical-extratropical interaction, whereby midlatitude forcing and poleward transport of tropical moisture are of central importance. the mediterranean sea region is considered to be one of the most important and major areas for circulation in the northern hemisphere, so that most of iran's rain cyclones are formed over the mediterranean sea. in other words, iran's rainfall in the cold period of the year is influenced by the mediterranean circulation patterns. evidence shows that the large-scale atmospheric circulation over the north atlantic plays an important role in the mediterranean circulation changes. we investigated the effect of mid-latitude atmospheric circulation changes on the position of the mediterranean trough and the occurrence of super heavy precipitation in iran. in this research, two category of upper atmosphere data were used. the first is daliy precipitation data for 350 stations that were made available by the iranian meteorological organization (irimo). the second dataset is the geopotential height, relative vorticity, potential vorticity, u, v-component of wind and relative humidity, extracted from the european centre for medium-range weather forecasts (ecmwf-era5) reanalysis with grids at 0.25×0.25 resolution.