مدیریت ریسک بلایا و برنامه ریزی فضایی در شهرها با تاکید بر سیل (مطالعه موردی: شیراز)

سیل یکی از مخاطرات طبیعی است که بیشترین خسارات جانی و مالی را در سراسر دنیا و از جمله در ایران به همراه داشته است. به دلیل ماهیت چندبعدی، فضایی و پیچیدگی در تجزیه و تحلیل، پاسخگویی بهینه به سیلاب، نیازمند بکارگیری استراتژی‌های مدیریت ریسک بلایا موثر در برنامه‌ریزی فضایی شهری است. این مطالعه تحلیلی جامع از مدیریت ریسک بلایا و برنامه‌ریزی فضایی در شهر شیراز با تاکید بر سیلاب‌های شهری ارائه می‌کند و چالش‌ها، فرصت‌ها و استراتژی‌های افزایش تاب‌آوری در محیط‌های شهری را برجسته می‌کند. بر همین اساس هدف اصلی این پژوهش که بر پایه مطالعات کتابخانه ای است، تهیه نقشه خطر وقوع سیل در شهر شیراز و شناسایی پراکنش فضایی وضعیت تاب آوری و مناطق آسیب‌پذیر در مواجهه با مخاطره سیل است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی است که با استفاده از آن معیارها و شاخص‌های مورد نیاز انتخاب شده و نتایج حاصل از روش فازی به عنوان لایه هایی در نرم‌افزارarc gis  سنجیده شده است. در آخر با توجه به وزن داده شده به هر یک از لایه‌ها و با استفاده از مدل فرایند تحلیل سلسله مراتبی، مکان‌هایی با تطابق بیشتری با پهنه‌های مناسب و خیلی مناسب انتخاب شده‌اند. جهت تهیه نقشه خطر وقوع سیل از 14 پارامتر استفاده شده است. به منظور تهیه لایه های اطلاعاتی از نرم افزار arcgis و envi و برای وزن دهی معیارها و تعیین مهمترین معیار از روش ahp استفاده گردیده است. درنهایت با اعمال وزن های هر یک از معیارها نقشه خطر تهیه شده است. نتایج نشان می‌دهد که مناطق شمال، غرب، جنوب غربی و جنوب شرقی رودخانه خشک شیراز، جزو مناطق با کمترین ارزش در زمینه خطر وقوع سیل و تاب آوری در حوضه رودخانه خشک می‌باشند؛ اما مناطق جنوبی، مرکزی و قسمتی از شرق جزو مناطق کم خطر و با پتانسیل بالای تاب آوری می باشد.  

disaster risk management and spatial planning in cities with an emphasis on floods (case study: shiraz)

floods are one of the natural hazards that have caused the most human and financial losses all over the world, including in iran. due to its multidimensional, spatial nature and complexity in analysis, optimal flood response requires the use of effective disaster risk management strategies in urban spatial planning. this study provides a comprehensive analysis of disaster risk management and spatial planning in shiraz with an emphasis on urban floods and highlights challenges, opportunities and strategies for increasing resilience in urban environments. accordingly, the main goal of this research, which is based on library studies, is to prepare a flood risk map in shiraz city and to identify the spatial distribution of resilience and vulnerable areas in the face of flood risk. it is a descriptive-analytical research method using which the required criteria and indicators are selected, and the results of the fuzzy method are measured as layers in the arc gis software. finally, according to the weight given to each of the layers and using the hierarchical analysis process model, places with more compatibility with suitable and very suitable areas have been selected. 14 parameters were used to prepare the flood risk map. in order to prepare information layers, arcgis and envi software were used, and ahp method was used to weight the criteria and determine the most important criteria. finally, by applying the weights of each of the criteria, a risk map was prepared and the results show that the north, west, southwest, and southeast regions of shiraz dry river are among the areas with the lowest value in terms of flood risk and resilience in dry river basin.; however, the southern, central, and part of the eastern regions are among low-risk regions with high resilience potential in the geomorphic hazards of shiraz dry river basin.