تحلیل الگوهای همدید موثر بر بارش های سنگین جنوب شرق ایران

یکی از مهمترین عوامل رخداد مخاطرات اقلیمی و هیدرولوژی، رخداد بارش های سنگین است. با توجه به اهمیت این گونه مخاطرات و پیامدهای زیانبار آن در محیط طبیعی و اجتماعی، هدف پژوهش تحلیل بارندگی های سنگین جنوب شرق ایران است. لذا، محدوده مورد مطالعه از شمال به عرض جغرافیایی 34 درجه شمالی و از غرب به طولجغرافیایی 53 درجه شرقی محدود شده است. داده های بارش روزانه ایستگاه ها واقع در استان های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، کرمان، هرمزگان، فارس و یزد (1951-2020 ) از سازمان هواشناسی کشور فراهم شد.با کمک روش ادغام وارد و فاصله اقلیدسی، روی ماتریس داده های مربوط به روزهای رخداد حدی بارش، تحلیلخوشه ای صورت گرفت. جهت شناخت عوامل پویشی، از داده های ارتفاع ژئوپتانسیل، فشار تراز دریا، دما، نم ویژه، باد مداری و باد نصف النهاری در عرض 0 تا 80 درجه شمالی و طول 0 تا 120 درجه شرقی استفاده شد. نتایج بیانگر استقرار ناوه شرق دریای سیاه، شرق مدیترانه و قرارگیری منطقه مورد مطالعه در شرق فرود (منطقه چرخندگیمثبت) است. همچنین بیشینه همگرایی شار رطوبت در ترازهای پایین جو و گسترش رودبادها در ترازهای بالا و قرارگیری ایران در نیمه خروجی هسته رودباد (منطقه واگرایی بالایی) از دیگر عوامل موثر در رخداد بارش هاست.به طورکلی، رطوبت بارش های سنگین جنوب شرق ایران، عمدتاً به طور همزمان از کرانه های شمالی خلیج فارس،غرب دریای عمان و دریای عرب بارگیری می شود.

analysis of synoptic patterns affecting heavy rainfall in southeastern iran

the purpose of this study is to analyze extreme precipitations in south east of iran. first, the southeastern corner of iran was selected from latitude 34 ° n and longitude 53 ° e. the daily precipitation data during the period (1951-2017) of meteorological stations in the study area (in sistan and baluchestan, south khorasan, kerman, hormozgan, fars and yazd provinces) were obtained.then, the standardized data matrix was set up in matlab software, which the length, width and the number of days it represents the precipitation statistics of the stations. on this matrix, the cluster analysis was performed using the euclidean distance and ward linkage methods. to understandthe role of dynamic and thermodynamic factors in the occurrence of these rainfall, were used the geo potential height, sea level pressure, air temperature, specific humidity, zonal and meridionalwind components in latitudes 0 to 80 degrees north and longitude of 0 to 120 degrees east that was related to 6-hour rainfall and maps with dimensions of 2.5 × 2.5 degrees, the were interpolated by using the kriging method. the results showed different patterns of heavy rainfall. when a low polar pressure with sudan's low pressure is encountered, severe baroclinicity condi-tions arise in the direction of northwest, southeast is associated whit the trough located in east black sea - east mediterranean which iran has been in the east of this synoptic system where posi-tive vorticity occurs.