آینده‌پژوهی سکونتگاه‌های غیررسمی با استفاده از رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا مطالعه موردی کلان‌شهر تبریز

اسکان غیر رسمی از پیامد های نا مطلوب شهرنشینی در جهان معاصر است که در نتیجه صنعتی شدن شتابان و نابرابری های منطقه ای شکل‌گرفته و به دلیل محرومیت و عدم برخورداری این سکونتگاه ها از تسهیلات زندگی شهری در قیاس با دیگر نواحی شهری، آن‌ها را کانون مسائل و مشکلات حاد شهری و ضد توسعه پایدار انسانی نموده است. وضعیت موجود سکونتگاه‌های غیررسمی نشان می دهد که برنامه‌ریزی‌ها، پیش‌بینی‌ها و اقدامات انجام‌شده برای رفع معضلات این پدیده به‌ویژه در کلان‌شهر تبریز، کارایی آنچنانی نداشته است به‌گونه‌ای که گسترش پهنه‌های سکونتگاه‌های غیررسمی در این شهر خود دلیلی بر این ادعاست. بدین منظور در این پژوهش سعی گردیده است که به‌صورت سیستمی پیشران های کلیدی موثر بر شکل گیری و گسترش اسکان غیررسمی در محدوده کلان‌شهر تبریز شناسایی و تحلیل شوند. روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر آمیخته (کمی- کیفی) با ماهیت تحلیلی- اکتشافی می باشد. در این پژوهش ابتدا با تکنیک پویش محیطی و دلفی، 64 عامل اولیه در پنج حوزه مختلف استخراج‌شده و از طریق تحلیل ساختاری در نرم افزار میک مک تحلیل شده اند. بر اساس نتایج، هجده عامل اصلی به عنوان پیشران کلیدی در شکل گیری و گسترش اسکان غیررسمی منطقه مورد شناسایی قرار گرفته اند. در مرحله بعدی با تحلیل کیفی، این 18 عامل در دو محور کلان و اقتصاد دسته بندی شدند. پس از تدوین سناریو، در مجموع سه سناریو مطلوب، سناریو بینابین یا ایستا و سناریو بحرانی (فاجعه)، به‌عنوان سناریو های بسیار قوی با احتمال وقوع بالا، برای آینده سکونتگاه های غیررسمی کلان‌شهر تبریز به دست آمدند. 

future research of informal settlements using scenario-based planning approach a case study of tabriz metropolis

in the metropolis of tabriz, like other cities in iran, along with land reforms and industrialization of agriculture, the increase in urban population has intensified. in the meantime, the migration ofa huge population from rural areas to the city with low technical skills and education on the one hand and the lack of monitoring of physical development on the other hand caused theunbalanced development of the city of tabriz and the formation of marginal and poor areas with the physical and social disconnection of these areas with other parts of the city, and this way of living is increasing in this city at an increasing speed. the unregulated development of these areas and the lack of technical supervision over the construction have caused the emergence of an environ ment contrary to the basic principles of urban planning and urban development in the informal settlements of this metropolis. in this regard, planners have used different approaches to deal with the issues and problems of these settlements, which are mainly based on the analysis ofpast trends and their continuation in the future. while with the increase of changes and transformations, relying on forecasting-based planning methods does not meet the needs of thecountry's macro-management. therefore, this research aims to deal with the most important factors that create and expand informal settlements in tabriz metropolis with the approach ofscenario planning, and to formulate the scenarios facing these settlements so that by identifying and analyzing these factors and taking into account the upcoming scenarios, it is possible to findways out of the expansion of informal settlement in this area should be done and planned and organized.