تحلیل آماری مکانی سهم و توزیع بارش ناشی از رودخانه‌های جوی در ایران طی دوره سرد

رودخانه‌های جوی به‌عنوان مسیرهای یکپارچه و متمرکز از رطوبت می‌توانند تاثیر متفاوتی بر بارش مناطق مختلف کشور بگذارند. این پژوهش باهدف کمی سازی پراکندگی مکانی رودخانه‌های جوی مرتبط با 147 ایستگاه همدیدی ایران به همراه سهم بارش مرتبط با آن‌ها و نحوه ارتباطشان با مجموع بارش ماهانه برای 6 ماه سرد سال طی بازه 25 ساله (1995-2020) انجام‌شده است. در این راستا رودخانه‌های جوی بر اساس موقعیت جغرافیایی هر ایستگاه و مشخصات بارشی آن شناسایی و سپس جهت تعیین سهم بارشی و نحوه توزیع مکانی آن‌ها از تحلیل‌های آماری استفاده شد. نتایج نشان داد ازنظر زمانی به‌طور متوسط در کل کشور 8 درصد از تمام زمان‌های موردمطالعه همراه با رودخانه‌های جوی است. به‌طور میانگین حدود 51 درصد رخدادهای شناسایی‌شده منجر به بارش شده‌اند. ازنظر مکانی در اغلب ایستگاه‌های دامنه‌های غربی زاگرس و برخی ایستگاه‌های ساحلی جنوب تمام این رخدادها بارشی بوده‌اند. درمجموع این پدیده بین 6 تا 69 درصد مجموع بارش‌های کشور را طی 6 ماهه سرد تامین کرده است. حداکثر آن متعلق به نواحی جنوبی کشور بوده و با افزایش عرض جغرافیایی این سهم کاهش‌یافته است. علاوه بر این، افزایش بارش حاصل از رودخانه‌های جوی به‌طور متوسط موجب افزایش مجموع بارش ماهانه در 84 درصد ایستگاه‌های موردمطالعه شده است. همچنین بارش متاثر از پدیده در زمان‌های مختلف دارای نابرابری مکانی است. 

statistical spatial analysis of the contribution and distribution of precipitation linked to atmospheric rivers in iran during the cold period

atmospheric rivers (ars) are integrated and concentrated moisture paths that can influence precipitation in different countries. in this research, we aim to quantify the spatial distribution of ars for 147 synoptic stations in iran, their precipitation contributions, and their relation to total precipitation for six cold months of the year for 25 years (1995-2020). in this regard, the atmospheric rivers were identified based on the geographical location of each station and its precipitation characteristics. then statistical analysis was used to determine the precipitation share and spatial distribution. as a result, on average, 8% of all studied times are associated with atmospheric rivers throughout the country. in addition, approximately 51% of the events identified have resulted in precipitation. in terms of location, most of the stations on the western slopes of zagros and some coastal stations in the south have experienced all these events as rainy. this phenomenon is estimated to have provided between 6 and 69 percent of the country’s total rainfall during six months of cold weather. there is a maximum share of this in the country’s southern regions, and this share has decreased with the increase in latitude. furthermore, the rise in ar precipitation is associated with an increase in total monthly rainfall in 84% of the studied stations. there is a spatial dissimilarity in the rain-affected by the phenomenon at different times.