تحلیل همدید – پویشی موج های سرمای زمستانه در ایران

یکی از رویداد های مهم اقلیمی که تاثیر زیادی در زندگی موجودات زنده دارد ، رویداد های فرین دمایی می باشد. روزهای سرد و موج های سرمایی نمونه ای از رویداد های فرین دمایی هستند که در آن ها مقادیر غیر معمول دمای کمینه مشاهده می شود. ایجاد این شرایط دمایی ، تابع الگوهای همدید و پویشی پیچیده ای می باشد که شناسایی آن ها می تواند در افزایش آگاهی از چگونگی تشکیل این شرایط و پیش بینی حالات مشابه و در نتیجه کاهش خسارات احتمالی مفید باشد. در این پژوهش بر اساس مفهوم نسبی بودن سرما در زمان و مکان ، موج سرما به شرایطی اطلاق شد که در آن نمره ی استاندارد دمای کمینه کمتر از 2/1 – باشد؛ حداقل 3 روز تداوم یابد و بیش از 20 درصد مساحت کشور را فراگیرد. به منظور تامین اهداف پژوهش حاضر از دو پایگاه داده ی محیطی(دمای کمینه) و جوی(فشار تراز دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل، دمای جو و مولفه ی باد مداری و نصف النهاری) برای زمستان های 1339 تا 1394 استفاده شد. نتایج بررسی الگوها نشان داد تمامی سرماهای فراگیر در کشور بر اثر شکل گیری الگوی پرفشار در سطح زمین ایجاد شده اند. نحوه ی آرایش دو سامانه ی پرفشار سیبری و آزور نقش بسیار مهمی در هدایت هوای سرد عرض های شمالی به سوی کشور ایفا کرده اند. قرارگیری کم فشار های جنب قطبی در مناطق شمالی اروپا و روسیه نیز موجب شده هوای سرد قطبی به سمت عرض های جنوبی تر حرکت کند. الگوهای تراز میانی جو نیز در ایجاد و تداوم امواج سرمایی تاثیر بسزایی داشته اند. به گونه ای که شدید ترین ، فراگیر ترین و مداوم ترین امواج سرمایی زمستانی هنگامی شکل گرفته اند که سامانه های مانع در شرق اروپا استقرار یافته و ناوه ی شرقی آن ها بر روی ایران قرار گرفته است. 

synoptic-dynamic analysis of winter cold waves in iran

one of the important climatic events that has a great impact on the life of living organisms is extreme temperature events. cold days and cold waves are examples of extreme temperature events in which unusual minimum temperature values are observed. the creation of these temperature conditions is a function of complex synoptic and dynamic patterns, the identification of which can be useful in increasing awareness of how these conditions are formed and predicting similar situations and thus reducing possible damages. in this research, based on the concept of relative coldness in time and place, cold wave was defined as a condition in which the minimum temperature standard score is less than -1.2; continue for at least 3 days and cover more than 20% of the country’s area. in order to meet the objectives of the present research, two environmental (minimum temperature) and atmospheric databases (sea level pressure, geopotential height, atmospheric temperature and orbital and meridional wind component) were used for the winters of 1339 to 1394. the results of examining the patterns showed that all the cold waves in the country were caused by the formation of a high-pressure pattern on the surface of the earth. the arrangement of the two high-pressure systems of siberia and azores have played a very important role in guiding the cold air of northern latitudes towards the country. the location of sub-arctic low pressure in the northern regions of europe and russia has also caused the cold polar air to move to more southern latitudes. mid-atmosphere patterns have also had a significant impact on the creation and continuation of cold waves. in such a way that the most severe, widespread and continuous winter cold waves were formed when the barrier systems were established in eastern europe and their eastern flank was placed over iran.