بررسی امکان برآورد خسارت مستقیم سیلاب با استفاده از مدل hec-fia در حوضه آبخیز سمیرم

سیلاب یکی از پرتکرارترین و مخرب‌ترین بلایای طبیعی در جهان به شمار می‌رود که هر ساله خسارات گسترده‌ای به زیرساخت‌های انسانی و محیط‌زیست وارد می‌کند. هدف این پژوهش، ارزیابی خسارات مستقیم سیلاب با استفاده از مدل hec-fia در حوضه آبخیز سمیرم است. در گام نخست، نقشه‌های سیلاب حاصل از مدل hec-ras بر مبنای داده‌های مدل ارتفاع رقومی (dem)، اطلاعات هیدرولوژیک و ضرایب زبری، در شرایط جریان یکنواخت و ناپایدار تولید شدند. سپس با تبدیل نقشه‌ها به فرمت قابل‌استفاده در نرم‌افزار hec-fia و تلفیق آن با داده‌های اقتصادی، کاربری اراضی و جمعیت، برآورد خسارات سیلاب انجام گرفت. پایگاه داده‌های اقتصادی شامل اطلاعات به‌روز‌شده مربوط به کاربری‌های کشاورزی، باغی، مسکونی و صنعتی بوده که بخشی از آن از طریق بازدیدهای میدانی تامین شد. سیلاب رخ‌داده در تاریخ 20 اسفند 1384 به‌عنوان سیلاب پایه انتخاب شد و تحلیل خسارات برای دوره‌های بازگشت مختلف انجام شد. نتایج نشان دادند که بیشترین خسارت به بخش کشاورزی وارد شده است. در سیلاب سال پایه، مجموع خسارات کشاورزی بیش از 821 میلیارد ریال و خسارات ساختمانی حدود 3 میلیارد ریال برآورد شد. همچنین، در دوره بازگشت 1000ساله، خسارات کشاورزی به 1427 میلیارد ریال و خسارات ساختمانی به 44 میلیارد ریال رسید. روند کاهش خسارات در دوره‌های بازگشت کمتر نیز بررسی شد و نشان داد که در دوره‌های بازگشت 10ساله و کمتر، بخش ساختمانی خسارتی متحمل نشده، اما بخش کشاورزی همچنان آسیب‌پذیر باقی مانده است. یافته‌ها بیانگر آن است که مدل hec-fia قابلیت زیادی در برآورد خسارات مستقیم سیلاب در سطوح مختلف مکانی و زمانی دارد و می‌تواند ابزاری کارآمد در تصمیم‌سازی‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی مقابله با سیلاب باشد.

evaluating the feasibility of direct flood damage estimation using the hec-fia model in the semirom watershed

floods are among the most frequent and destructive natural disasters worldwide, causing significant damage to human infrastructure and the environment each year. this study aims to assess the direct damages caused by flooding using the hec-fia model in the semirom watershed. in the first step, flood inundation maps were generated using the hec-ras model based on digital elevation model (dem) data, hydrological inputs, and manning’s roughness coefficients under both steady and unsteady flow conditions. these maps were then converted into a format compatible with the hec-fia software and integrated with economic, land use, and population data to estimate flood damages. the economic database included updated information on agricultural, horticultural, residential, and industrial land uses, partly obtained through field surveys. the flood event of march 11, 2006, was selected as the base flood, and damage analyses were performed for various return periods. the results indicated that the agricultural sector suffered the most damage. in the base year flood, agricultural damages exceeded 821 billion irr, while structural damages were estimated at approximately 3 billion irr. in the 1000-year return period, agricultural damages rose to 1,427 billion irr, and structural damages increased to 44 billion irr. analysis of shorter return periods showed a significant decrease in damages, with no structural damage observed in the 10-year return period or less, although agricultural areas remained vulnerable. the findings suggest that the hec-fia model has a high capability in estimating direct flood damages across spatial and temporal scales and can serve as an effective tool for flood risk management and planning.