ارزیابی مدیریت‌های متداول و نوین کوددهی بر عملکرد برنج در روش خشکه‌کاری (مطالعه موردی: استان خوزستان)

برنج به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محصولات استراتژیک جهان، نقش حیاتی در تامین امنیت غذایی دارد. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر روش‌های مختلف مدیریت تغذیه بر عملکرد و بهره‌وری آب در کشت خشکه‌کاری برنج (رقم عنبوری قرمز پاکوتاه) در ایستگاه تحقیقاتی شاوور خوزستان انجام شد. آزمایش به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تیمار شامل: 1) عرف زارع، 2) آزمون خاک، 3) آزمون خاک + تغذیه تکمیلی و 4) کاهش 25 درصد کود شیمیایی + کودهای زیستی در سه تکرار اجرا شد. نتایج نشان داد که تیمارهای آزمون خاک + تغذیه تکمیلی (4270 کیلوگرم در هکتار) و کود زیستی با کاهش 25 درصد کود شیمیایی (4356 کیلوگرم در هکتار) به‌ترتیب 17 و 19/3 درصد افزایش عملکرد نسبت به عرف زارع (3651 کیلوگرم در هکتار) داشتند که بیشتر ناشی از افزایش تعداد خوشه در مترمربع (%14-10) و کارایی جذب عناصر غذایی بود. همچنین، تیمار کود زیستی با کاهش مصرف نهاده‌های شیمیایی، بیشترین بهره‌وری مصرف آب (0/25 کیلوگرم بر مترمکعب) و بهترین نسبت فایده به هزینه (23/25) را نشان داد. تحلیل اقتصادی تایید کرد که ترکیب کودهای زیستی با کاهش 25 درصدی کودهای شیمیایی، علاوه بر حفظ عملکرد، هزینه‌ها را به‌طور معنی‌داری کاهش می‌دهد. یافته‌ها حاکی از آن است که تلفیق آزمون خاک با کودهای زیستی یا تغذیه مرحله‌ای، راهکاری موثر برای افزایش عملکرد، بهبود کارایی مصرف آب و کاهش وابستگی به نهاده‌های شیمیایی در کشت خشکه‌کاری برنج است. این روش‌ها به‌ویژه در مناطق کم‌آبی مانند خوزستان که با چالش شوری و محدودیت منابع آب مواجه‌اند، می‌توانند به عنوان الگویی پایدار برای کشاورزان توصیه شوند.

assessing traditional and innovative fertilization approaches for rice yield in dry direct-seeding systems (case study: khuzestan province)

rice, as one of the world’s most strategic crops, plays a vital role in global food security. this study investigated the effects of different nutrition management approaches on yield and water productivity in dry direct-seeded rice cultivation (local anbouri red dwarf cultivar) at shavoor research station in khuzestan province. the experiment was conducted in a randomized complete block design with four treatments, including 1) farmer’s conventional practice, 2) soil test-based fertilization, 3) soil test-based fertilization + supplementary nutrition, and 4) 25% reduced chemical fertilizers + biofertilizers, with three replications. results demonstrated that the supplementary nutrition (4270 kgha-1) and biofertilizer with 25% chemical fertilizer reduction (4356 kgha-1) treatments increased yield by 17% and 19.3 %, respectively, compared to conventional practice (3651 kgha-1). this improvement was primarily attributed to increased panicles per m² (10-14%) and enhanced nutrient uptake efficiency. the biofertilizer treatment also showed the highest water productivity (0.25 kg m-³) and the best benefit-cost ratio (23.25). economic analysis confirmed that combining biofertilizers with 25% chemical fertilizer reduction significantly reduced costs while maintaining yield. these findings suggest that integrating soil testing with either biofertilizers or stage-specific nutrition represents an effective strategy for enhancing yield, improving water use efficiency, and reducing dependence on chemical inputs in dry-seeded rice cultivation. these methods can be recommended as sustainable models for farmers in arid regions like khuzestan, which face salinity challenges and water resource limitations.