تجزیه و تحلیل مکانی و شناسایی مناطق با خطر زیاد فرسایش و رسوب در طول جاده‌های جنگلی زاگرس

در مطالعه حاضر از مدل تحویل رسوب جاده (sedmodl) و سامانه اطلاعات جغرافیایی برای تخمین میزان و درصد رسوب‌دهی متوسط سالانه ناشی از شبکه جاده‌های جنگلی در جنگل‌های بلوط غرب کشور در استان چهارمحال‌وبختیاری (جاده جنگلی نازی به طول 5171 متر) برای اولین بار در کشور استفاده شد. بر اساس سه عامل پایه در مدل، رسوب‌دهی ناشی از شبکه جاده جنگلی مطالعاتی برآورد شد. همچنین در این پژوهش به‌منظور اندازه‌‌گیری میدانی میزان فرسایش و رسوب در فواصل مختلف از جاده و در قسمت‌های مختلف جاده مطالعاتی، 30 میخ فرسایشی نصب و در طول یک سال میزان تغییرات آن‌ها اندازه‌‌گیری شد. نتایج نشان داد میانگین فرسایش خاک در فواصل مختلف از جاده نازی بر اساس میخ‌های فرسایشی 5/7 میلی‌متر در سال است. همچنین بر اساس مدل sedmodl، برآورد میزان فرسایش و رسوب‌دهی کل شبکه جاده مطالعاتی به‌ترتیب 2875 و 570 تن در سال در کیلومتر است. ارزیابی مدل با استفاده از میخ‌های فرسایشی نشان داد که sedmodl مدلی مناسب برای برآورد فرسایش خاک در جاده‌های جنگلی غرب کشور است (0/78=r2 و 0/73=rmse). گفتنی است که تحلیل آماری لکه‌های داغ فرسایش نشان داد، 39 درصد از جاده‌های جنگلی نازی دارای تولید فرسایش بسیار زیاد هستند. بنابراین باتوجه به نتایج به‌دست‌آمده در پژوهش حاضر پیشنهاد می‌شود اقدامات اصلاحی، حفاظتی و مراقبت از جاده در مناطق با خطر زیاد فرسایش در اولویت تصمیم‌گیران قرار گرفته شود.

spatial analysis and identification of erosion and sediment hot-spots along zagros forest roads

in the present study, the road sediment delivery model (sedmodl) and geographic information system (gis) were utilized to estimate the average annual sedimentation caused by the forest road network in the oak forests in the west of iran, chaharmahal and bakhtiari provinces (nazi forest road with a length of 5171 meters). sedimentation from the study forest road network was estimated based on three basic factors in the model. also, 30 erosion benchmarks were installed to measure the erosion and sedimentation rate at different distances from the road and in different parts of the study road and changes were measured during a year. the results showed that the average soil erosion at different distances from the nazi road based on erosion benchmarks is 5.7 mm per year. in addition, the estimated erosion and sedimentation rate of the entire study road network based on the sedmodl model is 2875 and 570 tons per year per kilometer, respectively. model evaluation using erosion benchmarks showed that sedmodl is a suitable model for estimating soil erosion on forest roads in the west of iran (r2=0.78 and rmse=0.73). it should be noted that statistical analysis of erosion hot-spot analysis showed that 39 percent of forest roads in nazi showed very high erosion. based on the results of the present study, it is suggested that conservative, protective, and road maintenance measures in areas with high erosion risk should be prioritized by decision-makers.