ارزیابی میزان تولید غلاتِ در معرض خشکی ناشی از تغییرات اقلیمی در ایران

کشاورزی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی و اجتماعی در ایران همواره تحت تاثیر شرایط آب‌وهوایی، منابع آب و مدیریت مزرعه قرار داشته است. افزایش بهره‌وری و بهبود مدیریت منابع در تولید محصولات زراعی می‌تواند به توسعه پایدار کشاورزی و امنیت غذایی کمک کند. هدف این پژوهش بررسی این مورد است که چه میزان از تولید گندم، جو و ذرت در کشور به تفکیک کشت‌های آبی و دیم تحت تاثیر چه شدتی از خشکی اقلیمی (برمبنای مجموعه مدل‌های برونداد اقلیمی سری ششم: cmip6) قرار خواهد گرفت. این پژوهش با استفاده از میزان تولید محصولات گندم، جو و ذرت به تفکیک کشت‌های آبی و دیم در استان‌های کشور طی سال‌های 1371 تا 1402 که توسط سازمان جهاد کشاورزی ارائه شده، انجام شده است. برای بررسی تغییرات خشکی تحت تاثیر سناریوهای اقلیمی، داده‌های اقلیمی از پایگاه nex-gddp دریافت و شاخص خشکی دومارتن مبنا بوده است. بر اساس نتایج مشخص شد که میزان تولید گندم، جو و ذرت دیم که طی سال‌های 1997 تا 2014 (دوره پایه) تحت شرایط اقلیمی نیمه‌خشک تا خیلی خشک قرار داشتند، به‌ترتیب حدود 2076، 434 و 15 هزار تن است که با گسترش شرایط خشکی در کشور طی دوره آتی و تحت سناریوی ssp2 به 3333، 693 و 16 هزار تن و تحت سناریوی ssp5 به 3558، 842 و 16 هزار تن افزایش پیدا خواهد کرد. همچنین میزان تولید گندم، جو و ذرت آبی در معرض شرایط اقلیمی نیمه‌خشک تا خیلی‌خشک در 1997 تا 2014 (دوره پایه) به‌ترتیب 6240، 1683 و 5842 هزار تن، تحت سناریوی اقلیمی ssp2 حدود 7126، 1757 و 6253 هزار تن و تحت سناریوی ssp5 به‌ترتیب حدود 7348، 1780 و 6324 هزار تن تخمین زده شده است. بر اساس نتایج مشخص شد که شرایط اقلیمی در کشور و به‌ویژه در مناطق مرکزی، جنوب، جنوب شرقی و جنوب غربی کشور به سمت خشک‌تر شدن پیش ‌می‌رود؛ بنابراین، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه، استفاده از فناوری‌های نوین و بهبود مدیریت منابع آب‌وخاک می‌تواند به کاهش اثرات منفی ناشی از این تغییرات و سازگاری بهتر با شرایط جدید کمک کند. توجه به این مسائل و اجرای راهکارهای موثر از اهمیت زیادی به‌منظور رسیدن به پایداری در بخش کشاورزی برخوردار است.

assessing the production of cereals exposed to drought due to climate change in iran

agriculture, as a crucial economic and social sector in iran, has always been significantly influenced by weather conditions, water availability, and farm management practices. enhancing productivity and optimizing resource management in crop production are essential to achieving sustainable agricultural development and ensuring food security. this research aimed to investigate how much wheat, barley, and corn production, separately from irrigated and rainfed crops, will be affected by the severity of climatic drought (based on the cmip6) in iran. this research was carried out using the amount of wheat, barley, and corn production in all the provinces, which was provided by the agricultural jihad organization during the years 1371 to 1402. climate data was obtained from the nex-gddp database, and the de martonne aridity index was calculated to investigate changes in aridity under climate scenarios. the results indicated that during the baseline period, the production of rainfed wheat, barley, and corn under semi-arid to very arid climatic conditions was approximately 2,076, 434, and 15 thousand tons per year, respectively. with the intensification of arid conditions across the country, these production levels are projected to increase to 3,333, 693, and 16 thousand tons under the ssp2 scenario and further rise to 3,558, 842, and 16 thousand tons under the ssp5 scenario. additionally, the production of irrigated wheat, barley, and corn in semi-arid to very arid climatic conditions during the baseline period stands at approximately 6,240, 1,683, and 5,842 thousand tons, respectively. under the ssp2 climate scenario, the production is expected to reach about 7,126, 1,757, and 6,253 thousand tons, while in the ssp5 scenario, the estimated production is approximately 7,348, 1,780, and 6,324 thousand tons. the findings revealed notable spatial differences in crop production across the country, highlighting that the climatic conditions, particularly in the central, southern, southeastern, and southwestern regions, are becoming increasingly arid. it is crucial to implement smart planning and policies, adopt advanced technologies, and improve the management of water and soil resources to mitigate the adverse impacts of these changes and better adapt to evolving conditions. addressing these challenges and implementing effective measures are essential steps toward achieving sustainability in the agriculture and natural resources sectors.