بررسی تغییرات شاخص فرسایش‌پذیری خاک مدل usle و عوامل موثر بر آن (مطالعه موردی: حوضه آبخیز دوراهان - شهرستان بروجن)

یکی از عوامل اصلی ایجاد فرسایش آبی، ویژگی ذاتی خاک یا فرسایش‌پذیری است. فرسایش‌پذیری تابعی از توزیع اندازه ذرات، ماده آلی، ساختمان و نفوذپذیری خاک است. هدف پژوهش حاضر بررسی تغییرات عامل فرسایش‌پذیری خاک در رخساره‌های ژئومورفولوژی است. شاخص فرسایش‌پذیری خاک با نمونه‌برداری از 58 نقطه در رخساره‌های ژئومورفولوژی حوضه آبخیز دوراهان - بروجن با روش ویشمایر و اسمیت برآورد شد. در آزمایشگاه توزیع دانه‌بندی خاک، درصد مواد آلی، ساختمان خاک، مقدار سنگ‌ریزه، آهک، شوری، اسیدیته و نسبت جذب سدیم تعیین شد. نتایج نشان داد فرسایش‌پذیری خاک در کل حوضه بین 0/0661- 0/0148 تن ساعت بر مگاژول میلی‌متر متغیر است. شاخص فرسایش‌پذیری خاک (k) در رخساره‌های تپه‌ماهور با دامنه منظم و برونزد سنگی بین 25 تا 50 درصد از لحاظ مقدار بیشتر از بقیه است و از لحاظ دامنه تغییرات نیز از بقیه رخساره‌ها بیشترین دامنه تغییرات را دارد. از طرفی کمترین دامنه تغییرات در رخساره‌های ژئومورفولوژی، مربوط به رخساره تپه‌ماهور با دامنه منظم و برونزد سنگی کمتر از 25 درصد است. به‌طور کلی با حرکت از سمت شرق به غرب حوضه، شاخص فرسایش‌پذیری کاهش پیدا می‌کند و یکی از دلایل آن، وجود رخساره‌های برونزد سنگی بوده که به‌عنوان لایه پوششی از خاک محافظت می‌کند.

investigation of changes in soil erodibility using the usle model and determination of effective factors (case study: dorahan watershed-borujen city)

one of the main factors contributing to water erosion is the inherent characteristic of soil erodibility. erodibility depends on particle size distribution, organic matter, structure, and soil permeability. this research aimed to investigate changes in the soil erodibility factor across geomorphological facies. the soil erodibility index was estimated by sampling 58 points within the geomorphological facies of the dorahan watershed, using the wischmeyer and smith method. in the laboratory, soil granularity distribution, organic matter, soil structure, the amount of gravel, lime, salinity, acidity, and sodium absorption ratio were measured. results indicated that soil erodibility across the entire area ranges from 0.0148 to 0.0661 (t.hr/mj.mm). the soil erodibility index (k) for the hro-p1 and hro-p2 facies is higher than for others and exhibits the widest range of variations compared to the other facies. the lowest range of changes within geomorphological facies is associated with the hrc facies. the erodibility index decreases from the east to the west of the basin due to the presence of exposed rock faces, which protect the soil as a cover layer.