اصول فقه حکومتی، به‌‌مثابه منطق استنباط فقه حکومتی

امروزه با تکامل نظامات اجتماعی و توسعۀ روزافزون زندگی بشری و پیچیده‌شدن مسائل، موضوعات انبوهی پیش روی فقه قرار گرفته است که پاسخ‌گویی به آنها در راستای اداره و سرپرستی نظام اجتماعی جامعۀ دینی، نیازمند تغییر نگاه به فقه در مقیاسی حکومتی خواهد بود. با تغییر رویکردها به فقه و حرکت به سمت فقهی کلان، پایا و پویا، نیازمندی به اصول فقهی در این قامت بیش‌ازپیش احساس خواهد شد؛ اما با این ‌حال تاکنون به‌‌‌رغم پردازش‌‌هایی نسبت به فقه حکومتی، سخن چندانی در خصوص اصول فقه در این مقیاس به میان نیامده است؛ درحالی‌که دستیابی به فقه حکومتی از رهگذر تحصیل اصولی در مقیاس اصول فقه حکومتی خواهد گذشت. این تحقیق در راستای تبیین اصول فقه حکومتی به‌مثابۀ منطق استنباط در رویکرد فقه حکومتی، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی ناظر به فلسفه اصول فقه، به این باور رسیده است که اصول فقه حکومتی، ضمن اینکه جدا از معیارهای اصول فقه سنتی نیست، رویکردی ناظر به چگونگی استنباط احکام در تراز ادارۀ جامعۀ کلان دارد و ازهمین‌رو می‌تواند تمایزهایی اساسی با اصول فقه سنتی داشته باشد؛ بنابراین تدوین مناسب این ابزار و روش استنباط در تراز ادارۀ فقه ادارۀ نظام اسلامی، مستلزم تدوین اصول فقهی است که فقه را همواره چند گام جلوتر از نیازهای جامعه پیش ببرد؛ نه اینکه محکوم شرایط اجتماعی باشد. چنان‌‌که شایسته است موضوعات را نه جدا از موضوعات دیگر، بلکه در قالبی نظام‌واره، مجموعه‌‌ای منسجم از موضوعات مرتبط را در نظر می‌گیرد و به فهم شریعت در همۀ سطوح جامعه توجه می‌کند؛ بنابراین اصول فقه حکومتی، نقش زیربنایی، زمینه‌‌ساز، طراح و تسهیل‌‌گر در مسیر استخراج فقه حکومتی خواهد داشت که بدون فهم صحیح و شامل نسبت به فقه حکومتی، تحصیل آن ممکن نخواهد بود.

the principles of governmental jurisprudence as thelogic of deducing governmental jurisprudence

today, with the evolution of social systems, the continuous development of human life, and the growing complexity of issues, a vast array of subjects has emerged for jurisprudence to address. responding to these issues, in line with managing and overseeing the social system of a religious community, requires a shift in perspective toward a governance-oriented jurisprudence. as approaches to jurisprudence evolve toward a more comprehensive, enduring, and dynamic framework, the need for jurisprudential principles at this level becomes increasingly essential. however, despite previous discussions on governance jurisprudence, there has been little focus on its foundational principles. achieving governmental jurisprudence requires establishing principles that align with this framework. this research, which aims to define governance-oriented jurisprudential principles as the logic of deduction in the governance approach to jurisprudence, utilizes a descriptive-analytical method centered on the philosophy of jurisprudential principles. it concludes that governance-oriented principles, while not entirely separate from traditional jurisprudential standards, adopt a perspective geared toward deriving rulings suited to the administration of a larger society. consequently, these principles may differ significantly from traditional principles of jurisprudence. therefore, effectively crafting this methodology and deductive framework for managing an islamic governance system necessitates principles of jurisprudence that not only keep jurisprudence ahead of societal needs but also prevent it from becoming subordinate to social conditions. ideally, these principles should consider issues not in isolation but as part of a cohesive network of interconnected topics, accounting for the understanding of sharia across all levels of society. governance-oriented jurisprudential principles thus play an essential foundational role, facilitating, structuring, and supporting the derivation of governance-oriented jurisprudence—a process that is unattainable without a thorough and comprehensive grasp of governance jurisprudence.