بررسی و تصحیح انتقادی رساله خطی «الامامة» از آثار کلام سیاسی خواجه نصیر الدین طوسی

نصیرالدین طوسی(597- 672ق)، از متکلمان و فیلسوفان بنام شیعه و بنیان گذار کلام فلسفی است. ایشان تاثیر بسزایی در ترویج کلام سیاسی امامیه داشته است. و آثار متعددی در این زمینه از وی برجای مانده است، علی رغم اینکه بسیاری از آثار محقق طوسی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار کلامی وی آن‌ گونه که باید تصحیح نشده‌اند. از جملۀ آن، رسالۀ «الامامة» است. امام به معنای پیشوا، رهبر، ولی، حاکم و حکمران است، یعنی کسی که پیشرو است، زعامت و راهبری اجتماع را به عهده دارد. محقق طوسی در این رساله با تکیه بر مبانی شیعه امامیه بر پایه اصول عقلی و بدون استدلال نقلی، مسئله امامت و رهبری سیاسی و الهی اسلام را در سه فصل مورد بحث قرار داده است. در فصل اول بحث از مبادی وروش شناختی مسئله امامت را مطرح کرده و اذعان دارد که امامت و رهبری طبق نظر شیعه امامیه مترتب بر توحید و عدل و نبوت است و نباید در این موضوع تردید کرد. و در فصل دوم پنج پرسش در ماهیت امام، ضرورت وجود امام در هر زمان، علت وجود امام، صفات امام و چگونگی تعیین امام را مورد بررسی قرار می دهد، و در فصل سوم در خصوص غیبت امام عصر(عج) و علت طولانی شدن غیبت به تفصیل بحث کرده است. استدلال عقلی( بدوین استفاده از ادله نقلى)، پرداختن به صفات امام، و بحث از مهدویت از ویژگی های رساله الامامه است. در تصحیح این رساله هشت نسخه از کتابخانه‌های مجلس شورای اسلامی، دانشگاه تهران، آیت الله مرعشی نجفی، ملک و مرکز احیای آثار قم مورد استفاده قرار گرفته است. در تصحیح این رساله سعی شده است که از شیوه بینابین استفاده شود. در تصحیح این رساله هشت نسخه از کتابخانه‌های مجلس شورای اسلامی، دانشگاه تهران، آیت الله مرعشی نجفی، ملک و مرکز احیای آثار قم مورد استفاده قرار گرفته است. در تصحیح این رساله سعی شده است که از شیوه بینابین بهره برده شود.

a critical edition of the manuscript “al-imama”: a work on the political theology by naṣīr al-dīn al-ṭūsī

naṣīr al-dīn al-ṭūsī (597–672 ah), a distinguished shiite theologian and philosopher, is regarded as the founder of philosophical theology. he played a significant role in promoting imami shiite political theology, leaving numerous works in this field. although many of al-ṭūsī’s works have been critically edited and studied, some theological texts have not yet received the attention they deserve, among them the treatise al-imāma. the term imam refers to a leader, guardian, or ruler—one who leads and assumes the responsibility of guiding society. in this treatise, al-ṭūsī, relying on imami shiite principles and without recourse to transmitted evidence, explores the issue of imamate (leadership) in islam from a political and divine perspective across three chapters. in the first chapter, he discusses the foundational and methodological aspects of imamate, asserting that, according to imami shiite thought, leadership is based on tawḥīd (unity of god), ʿadl (divine justice), and nubuwwa (prophethood), a principle not to be questioned. the second chapter addresses five key questions concerning the essence of the imam, the necessity of an imam’s presence at all times, the purpose of an imam, the imam’s attributes, and the process of selecting an imam. in the third chapter, al-ṭūsī examines the occultation of imam al-mahdī (may god hasten his reappearance) and the reasons for the prolonged occultation in detail. distinguishing features of al-imāma include its rational approach (without relying on transmitted evidence), its focus on the imam’s attributes, and its discussion of messianic themes. in this critical edition, an intermediary approach was employed using eight manuscript copies from the libraries of the islamic consultative assembly, the university of tehran, ayatollah marʿashī najafī, malik national library, and the center for revival of islamic heritage in qom.