کارکردهای فقه سیاسی در ساخت هویت ‌‌جامعۀ اسلامی

هویت به عنوان شناسنامه معرفی حقیقت افراد و جوامع، همواره یکی از مهم‌ترین مسائل در حوزۀ مطالعات اجتماعی بوده است. سازۀ هویت، برآمده از مجموعه‌‌ مولفه‌‌هایی چندگانه و پیچیدۀ بینشی، ارزشی و کنشی است که در تعامل و هماهنگی معناداری هستند. در جوامع، عناصر هویت‌‌آفرین متفاوتی وجود دارد که از آن جمله می‌‌توان به نقش عمدۀ دانش‌‌ها، ارزش‌ها و هنجارهای هر جامعه اشاره کرد. در جامعۀ اسلامی، دین به‌‌ عنوان مهم‌ترین عامل اجتماعی در تعریف هویت افراد و جوامع نقش‌‌آفرینی می‌کند. فقه سیاسی به عنوان بازوی عملی اسلام در ساحت اجتماعی- سیاسی، بیانگر کنش و منش افراد، گروه‌‌ها و ساختار سیاسی است. این دانش با ترسیم اصول و قواعد مشی دینداری و آیین‌‌نامۀ زندگی شهروندان، رفتار و گفتار و حتی اندیشۀ فرد و جامعه را سامان می‌بخشد؛ امری که آنان را دارای هویتی متمایز و ممتاز از دیگران می‌‌سازد. هدف این نوشته بررسی نقش فقه سیاسی در شکل‌‌گیری هویت جامعۀ اسلامی، به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی ایران است. این پژوهش، در پیِ پاسخ به این پرسش است که کارکردهای بنیادین فقه سیاسی در ساخت هویت جامعۀ اسلامی چیست؟ با بهره‌گیری از روش اجتهاد و توصیف و تحلیل داده‌‌های مرتبط، در فرضیه بر این امر تاکید شده است که یکی از مهم‌‌ترین کارکردهای هویتی فقه سیاسی، برجسته‌‌سازی ولایت به عنوان عنصر محوری و وحدت‌‌بخش در جامعۀ اسلامی است و دیگر کارکردهای هویتی اعم از مسئولیت‌‌پذیری، اقامۀ حدود الهی، ظلم‌‌ستیزی و مبارزه با استبداد، حاکم‌سازی قانون الهی، ساخت‌‌ جامعه عدالت‌‌گرا و اهتمام به امور مسلمانان در پرتو آن معنا می‌‌یابد. مجموعۀ این کارکردهای فقهی مبتنی بر بستر ولایت، هویتی ممتاز و دیگرگون برای جامعۀ پس از انقلاب اسلامی ایران رقم زده است که موجب مرزبندی شفاف با دیگر جوامع و مکتب‌ها شده است.

the functions of political jurisprudence in constructing the identity of islamic society

identity, as that with which individuals and societies are known, has consistently been one of the most significant issues in social studies. the construction of identity arises from a complex set of perceptual, value-based, and behavioral components that interact in a meaningful and coordinated way. within societies, various identity-forming elements exist, notably the prominent role of knowledge, values, and norms within each society. in islamic society, religion functions as the primary social factor in defining individual and collective identity. political jurisprudence, as islam’s practical framework in the socio-political sphere, embodies the actions and principles guiding individuals, groups, and political structures. through the articulation of principles and guidelines for religious conduct and citizens’ way of life, it shapes the behavior, speech, and even thought of individuals and society, endowing them with a distinctive and distinguished identity. the aim of this article is to examine the role of political jurisprudence in shaping the identity of islamic society, especially following the islamic revolution in iran. this study seeks to answer the question: what are the fundamental functions of political jurisprudence in constructing the identity of islamic society? through the methodology of ijtihad, as well as the description and analysis of relevant data, the hypothesis emphasizes that one of the most critical identity-related functions of political jurisprudence is to elevate wilāya (guardianship or authority) as a unifying and central element within islamic society. other identity-related functions, including responsibility, the establishment of divine ordinances, opposition to oppression and tyranny, enforcement of divine law, the creation of a justice-oriented society, and attention to the affairs of muslims, derive their significance from wilāya. this collective of jurisprudential functions, rooted in the foundation of wilāya, has crafted a unique identity for post-revolutionary iranian society, establishing clear boundaries with other societies and ideologies.