راهبردهای سیاسی آیت‌الله سیستانی جهت تکوین هویت و دولت ملی در عراق

جامعۀ عراق از ابتدای انحطاط امپراتوری عثمانی با مسئله‌ای بزرگ روبرو شد و آن تکوین «هویت و دولت ملی» بود. راهبردهای نیروهای متعدد سیاسی - عراقی، از ملی‌گرایان رومانتیک تا امت‌گرایان بعثی و اسلام‌گرایان سیاسی به‌رغم تفاوت‌های بسیار، بر محوریت حفظ دولت ملی این کشور در مقابل دولت‌های غربی و ایرانی صورت‌بندی می‌شد؛ اما نحوۀ این ملت- دولت‌سازی محل مجادله بسیار بود. این پژوهش به شیوۀ هرمنوتیک زمینه - مولف اسکینری، راهبردهای آیت‌الله سیستانی را در مواجهه با مسئله ملت- دولت‌سازی عراق جدید واکاوی می‌کند. آیت‌الله سیستانی، به عنوان مرجع اعلای متاخر جهان تشیع، نقش بسیار مهمی در بقای واحد سیاسی عراق، بر نقشۀ جغرافیایی نظام دولت- ملت‌ها ایفا کرده است. وی که مجتهدی ایرانی الاصل مقیم نجف است، بر آن است تا مقدمات تکوین هویت و دولت ملی در عراق جدید را فراهم آورد. آیت‌الله سیستانی کنش‌ورزی سیاسی خود در این عرصه را با تبیین خاستگاه بحران عراق در تکوین هویت و دولت ملی آغاز کرده است و قصد دارد با استفاده از آموزه‌های مکتب‌های فقهی تشیع در عصر حاضر، راهبردهایی برای تکوین آنها ارائه دهد؛ راهبردهایی که با تذکر پایدار نهادهای دینی عراق و اعمال نسبی آنها توسط مردم و سیاستمداران عراقی توانسته است این کشور را در برداشتن گام‌هایی در جهت تحقق اصل حاکمیت ملی هدایت کند و استقلال داخلی و خارجی آن را از نیروها و جریان‌های سیاسی خارجی حفظ کند؛ براین اساس پرسش محوری این است که راهبردهای آیت‌الله سیستانی برای تکوین هویت و دولت ملی در سرزمین عراق چیست؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد آیت‌الله سیستانی ضمن تبیین مسئله نابودی فرهنگ دینی و ملی در عراق، اعلام می‌دارد که هویت و دولت ملی در این کشور، از رهگذر سه مولفۀ «ظهور شهروند صالح» جهت علاج رنج فرقه‌گرایی قومی، «برقراری همزیستی مسالمت‌آمیز» برای التیام اَلَم طایفی‌گرایی سیاسی و «استقرار نهادهای سیاسی نوین» برای درمان درد استبداد تحقق پذیر است.

the political strategies of ayatollah sistani for forming national identity and state in iraq

since the decline of the ottoman empire, iraqi society has faced a significant challenge: the formation of a national identity and state. the strategies of iraq’s diverse political forces—from romantic nationalists to ba’athist pan-arabists and political islamists—despite vast differences, centered on preserving iraq’s national state against western and iranian influence. however, the approach to this nation-state building has been highly contested. this study, following skinner’s author-context hermeneutics, examines ayatollah sistani’s strategies in addressing the challenge of building iraq’s modern nation-state. ayatollah sistani, as a leading shiite authority, has played a pivotal role in preserving iraq’s political unity within the global system of nation-states. an iranian-born cleric based in najaf, he aims to lay the groundwork for forming a cohesive national identity and state in post-2003 iraq. ayatollah sistani initiated his political engagement by diagnosing iraq’s crisis as rooted in challenges to national identity and statehood and seeks to provide strategies for their formation in terms of contemporary shiite jurisprudential teachings. his strategies, grounded in a continuous reminder from iraq’s religious institutions and reinforced by both the iraqi public and policymakers, have guided the nation toward achieving national sovereignty while maintaining both internal and external independence from foreign political influences. this central question emerges: what are ayatollah sistani’s strategies for forming iraq’s national identity and state? the research findings show that ayatollah sistani identifies the erosion of iraq’s religious and national culture as a critical issue, advocating for national identity and statehood based on three core principles: the emergence of the virtuous citizen to address sectarian strife, the establishment of peaceful coexistence to heal political factionalism, and the formation of modern political institutions to counter authoritarianism.