بررسی تطبیقی آزادی‌‌ از منظر قرآن کریم و اسناد بین‌المللی حقوق بشر

حق آزادی در آموزه‌‌های اسلام و اسناد بین‌المللی حقوق بشر از بنیادی‌‌ترین حقوق انسان‌‌ها و حیات اجتماعی او شمرده می‌‌شود. این مقاله به بررسی تطبیقی آزادی و تبیین آن در اسناد بین‌المللی و مطابقت آن با گفتمان اسلام می‌پردازد تا به بخشی از هجمه‌‌های ناروای جوامع غربی پاسخ گوید و ناکافی‌بودن اسناد حقوق بشری که گاه ابزاری برای به اسارت‌کشیدن انسانیت است، مبرهن گردد. مقاله با روش تحلیلی- توصیفی و رویکرد تطبیقی بر آن است تا با کاویدن در مرزهای کلان آزادی در قرآن کریم و اسناد بین‌المللی حقوق بشر و موازنۀ آنها، حدود آزادی را بررسی کند. اسناد بین‌المللی حقوق بشر که بیشتر پس از جنگ جهانی دوم تدوین یافته‌اند، به‌طور‌عمده بر آرمان آزادی انسان استوار است که مهم‌‌ترین آنها «اعلامیه حقوق بشر» (1948م.) می‌‌باشد. دربارۀ رابطه آزادی در قرآن کریم و مهم‌‌ترین اسناد بین‌المللی حقوق بشر، محور مناقشه حدود آزادی است. در اسلام رهایی مطلق معنا و جایگاهی واقعی ندارد و خود به معنای بردگی است و افراد یا حکومت نمی‌توانند به عقاید و افکار بی‌‌تفاوت باشند؛ چه‌بسا عقیده‌‌ی نادرست جامعه‌‌ای را به فساد و تباهی بکشاند و از‌‌این‌رو قرآن بی‌اعتنایی به دین را بر نمی‌‌تابد. از سوی دیگر دربارۀ نسبت میان مولفه‌‌های آزادی، گروهی به واگرایی و تعارض باور دارند و عده‌‌ای دیگر آنها را هم‌‌گرا می‌‌دانند؛ اما وجود مشابهت و مشاکلت میان بسیاری از مواد اسناد حقوق بشر و آیات قرآن کریم در مورد آزادی امری یقینی است؛ همانند تلقی‌شدن آزادی از مهم‌‌ترین حقوق بنیانی، حق مساوات و برابری انسان‌‌ها در برابر قانون و کرامت ذاتی انسان. قرآن کریم دربردارندۀ بسیاری از مواد اعلامیه حقوق بشر و همچنین مهم‌‌ترین سند دینی در مورد داشتن حق آزادی‌‌های گوناگون برای انسان است؛ هرچند در مبانی و اصول با آن همخوان نیست.

a comparative study of freedom from the perspective of the holy quran and international human rights documents

the right to freedom in islamic teachings and international human rights documents is considered one of the fundamental rights of individuals and essential to their social existence. this article presents a comparative analysis of the concept of freedom in international human rights documents and examines its alignment with islamic discourse to address some of the unwarranted criticisms from western societies. it seeks to highlight the limitations of human rights documents, which are sometimes used as tools to subjugate humanity. using an analytical-descriptive and comparative approach, the article explores the broader boundaries of freedom in the holy quran and international human rights documents, examining the scope of freedom in each. international human rights documents, most notably the universal declaration of human rights (1948), which emerged largely after world war ii, center on the ideal of human freedom.  the main point of contention regarding freedom in the holy quran and prominent human rights documents lies in the boundaries of this freedom. in islam, absolute freedom holds no real place or meaning; it is viewed as a form of servitude. neither individuals nor governments can remain indifferent to beliefs and ideologies, as a misguided ideology could lead a society into corruption and ruin. thus, the quran does not condone disregard for religion. regarding the relationship between freedom’s elements, some believe in divergence and conflict, while others see convergence. however, significant parallels exist between many provisions of human rights documents and quranic verses on freedom. for example, freedom is seen as a fundamental right, emphasizing equality before the law and intrinsic human dignity. the holy quran contains numerous elements reflected in the declaration of human rights and serves as the foremost religious document affirming the various freedoms granted to humanity, even though its foundations and principles may not fully align with those documents.