اثر روش‌های خاک‌ورزی و مصرف کود نیتروژن بر عملکرد و کیفیت علوفه تریتیکاله (x triticosecale wittmack) در زراعت دوم پس از برداشت برنج

تعیین حد بهینه مصرف کود نیتروژن و انتخاب روش مناسب خاک‌‌‌ورزی در اراضی شالیزاری، یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار در افزایش موفقیت در زراعت دوم گیاه تریتیکاله رقم پاژ پس از برداشت برنج است. به‌منظور تعیین میزان مناسب مصرف کود نیتروژن و روش مطلوب تهیه بستر بذر، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی موسسه تحقیقات برنج کشور- رشت در سال‌های زراعی 01-1400 و 02-1401 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل خاک‌ورزی در سه سطح (بدون خاک‌ورزی، کم‌خاک­ورزی و خاک‌ورزی متداول) به‌عنوان عامل اصلی و مصرف کود نیتروژن در پنج سطح (صفر، 46، 92، 138 و 184 کیلوگرم در هکتار از منبع اوره) به‌عنوان عامل فرعی بودند. نتایج نشان داد که کمترین تعداد روز تا سبز شدن گیاهچه (8/8 روز) و بیشترین تراکم بوته در زمان برداشت (246 بوته در مترمربع) و عملکرد علوفه تر (4/38 تن در هکتار) در تیمار خاک‌ورزی متداول حاصل شد. بیشترین ارتفاع بوته (9/154 سانتی‌متر)، تعداد پنجه (1/5)، تراکم بوته (254 بوته در مترمربع)، عملکرد علوفه تر (45/2تن در هکتار) و محتوای پروتئین علوفه (17/7درصد) در تیمار 184 کیلوگرم نیتروژن در هکتار حاصل شد. بیشترین عملکرد علوفه خشک (14/7تن در هکتار) و عملکرد پروتئین (2630/3کیلوگرم در هکتار) در تیمار خاک‌ورزی متداول و مصرف 184 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به‌دست آمد که تفاوت معنی‌داری با تیمار کم‌خاک‌ورزی و مصرف 138 کیلوگرم نیتروژن در هکتار نداشت. نتایج این آزمایش نشان داد که تیمار کم‌خاک‌ورزی و مصرف 138 کیلوگرم نیتروژن از نظر تولید عملکرد علوفه تر و خشک تریتیکاله در اراضی شالیزاری پس از برداشت برنج نسبت به سایر تیمارها برتری داشت.

effect of tillage methods and nitrogen fertilizer application on forage yield and quality of triticale (x triticosecale wittmack) following rice harvest

introduction: triticale (x triticosecale wittmack) is a cereal crop that can be cultivated in rotation with rice. the occurrence of early autumn rainfall and lack of sufficient opportunity and time for land preparation are some of the problems of second crop cultivation following rice harvest. by reducing soil tillage، it is possible to increase soil water content، and improve soil structure، and aeration. it was assumed that triticale cultivars under conditions of increasing nitrogen fertilization will respond differently to tillage methods. for this purpose، the experiment was conducted to determin the optimal amount of nitrogen fertilizer application and choosing the appropriate tillage method for growing triticale cropm in rotation with rice. materials and methods: to study the effect of tillage methods and nitrogen fertilizer application rates on morphological traits and biological yield of triticale cv. pazh، a field experiment was carried out as spilit plot arrangements in randomized complete block design with three replications in the research site of rice research institute of iran (rrii)، rasht، iran، in 2021-22 and 2022-23 growing seasons. experimental factors were tillage methods as main plot at three levels (no-tillage، minimum tillage، and conventional tillage) and nitrogen fertilizer application rates as subplots at five levels (0، 46، 92، 138 and 184 kg n ha-1 from urea source).results: results showed that the shortest days to seedling emergence (8.8 days)، highest plant density (246 plant.m−2) and highest fresh forage yield (38.4 ton.ha-1) were obtained in conventional tillage plots. highest plant density (254 plant.m−2)، plant height (154.9 cm)، number of tillers (5.1)، fresh forage yield (45.2 ton.ha-1) and protein content (17.7 %) were obtained by application of 184 kg n ha-1. the highest dry forage yield (14.7 ton.ha-1) and protein yield (2630.3 kg.ha-1) were obtained through combined treatment of conventional tillage and application of 184 kg n ha-1، which was not significantly different from the combined treatment of the minimum tillage and application of 138 kg n ha-1. conclusion: overall، the results of this experiment showed that using the combined treatment of the minimum tillage and the application of 138 kg n ha-1 improved fresh and dry forage yield of triticale. this finding is very important for providing proportion of the livestock and poultry feed، increasing farmers' income as well as improving sustainability in production by including triticale in as a forage crop rotation in monoculture paddy field.