اثر تراکم بوته و مصرف علف‌کش بر کنترل علف‌های هرز عدس (.lens culinaris medik) در شهرستان سیاهکل

در زراعت عدس به‌دلیل قدرت رقابت ضعیف آن، کنترل علف‌های هرز ضروری است. به‌‌منظور ارزیابی اثر مصرف علف‌کش‌های ثبت‌شده و تراکم بوته بر کنترل علف‌های هرز زراعت عدس، آزمایش حاضر به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در بخش دیلمان شهرستان سیاهکل استان گیلان در سال 1399 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی عبارت بودند از تراکم بوته عدس شامل 133 و 200 بوته در مترمربع و برنامه کنترل علف‏های هرز شامل دوبار وجین دستی (شاهد)، یک‏بار وجین دستی، مصرف علف‌کش‌های تری‏فلورالین+ ایمازتاپیر، تری‏فلورالین+ وجین، پندی‌متالین+ ایمازتاپیر، پندی‌متالین+ وجین، ایمازتاپیر و شاهد آلوده به علف‏هرز. علف‌های هرز غالب مزرعه عدس عبارت بودند از یولاف وحشی (avena fatua l.)، خردل وحشی (sinapis arvensis l.) و گل‌گندم (centaurea depressa m. bieb.). نتایج نشان داد که با افزایش تراکم بوته عدس از 133 به 200 بوته در مترمربع، تراکم و وزن خشک علف‌های هرز در هر دو نوبت نمونه‏برداری کاهش یافتند. بیشترین کارایی کنترل علف‌های هرز مربوط به تیمار دوبار وجین (90 تا 98 درصد) و تری‌فلورالین+ ایمازتاپیر (81 تا 86 درصد) بود. ارتفاع بوته و تعداد شاخه‌های فرعی در بوته عدس در تراکم 200 بوته در مترمربع به‌ترتیب 17 و 4 درصد بیشتر از تراکم 133 بوته در مترمربع بود. بیشترین ارتفاع بوته در شرایط آلوده به علف‌هرز (23.6 سانتی‌متر) و بیشترین تعداد شاخه در بوته در تیمار دوبار وجین دستی، تری‌فلورالین+ ایمازتاپیر، تری‌فلورالین+ وجین، ایمازتاپیر (5.2 شاخه در بوته) ثبت شد. بیشترین عملکرد زیستی عدس (4031.3 کیلوگرم در هکتار) در تراکم 200 بوته در مترمربع با دوبار وجین دستی و بیشترین عملکرد دانه عدس در تراکم 200 بوته در مترمربع با دوبار وجین و یا مصرف تری‌فلورالین+ ایمازتاپیر (2026.0 کیلوگرم در هکتار) حاصل شد. رقابت تمام‌فصل علف‌های هرز در تراکم 133 و 200 بوته عدس در مترمربع به‌ترتیب باعث افزایش 16 و 13 درصدی ارتفاع و کاهش 28 و 25 درصدی تعداد شاخه در بوته، کاهش 87 و 74 درصدی عملکرد زیستی و کاهش 87 و 72 درصدی عملکرد دانه عدس نسبت به تیمار دوبار وجین شد. نتایج این آزمایش نشان دهنده برتری تراکم بوته 200 نسبت به 133 بوته در مترمربع و نیز کاهش قابل توجه عملکرد عدس در اثر رقابت علف‌های هرز و لزوم کنترل کامل علف‎های هرز بود. بنابراین مصرف تلفیقی علف‌کش‎های پیش‌رویشی با علف‌کش‎های پس‌رویشی یا با روش‌های مکانیکی، جهت کنترل طیف وسیعی از علف‎های هرز طی دوره رشد عدس برتری دارد.

effect of plant density and herbicide application on weed control of lentil (lens culinaris medik.) at siahkal county in iran

introduction: there is severe weed infestation in lentils due to its weak competitive ability, and weed control is essential in the lentile crop. mechanical control and herbicide application are existing methods for weed control in lentil production. planting density as one of the factors determining the growth, yield and quality of lentil, can also be considered as an effective tool to suppress weeds growth and infestation. therefore, this experiment was carried out with the aim of evaluating existing herbicides and optimizing weeds control in lentil crop production.materials and mthods: this experiment was carried out as factorial arrangements in randomized complete block design with three replications at deylaman district of siahkal county, guilan province, iran in 2020 growing season. treatments included lentil plant density of 133 and 200 plants per square meter and the weed control package consisted of two hand weeding (control), one hand weeding, trifluralin+ imazethapyr, trifluralin+ hand weeding, pendimethalin+ imazethapyr, pendimethalin+ hand weeding, imazethapyr, and weed-infested control. results: the predominant weed species in the lentil crop consisted of wild oat (avena fatua l.), wild mustard (sinapis arvensis l.), and iranian knapweed (centaurea depressa m. bieb.). results showed that as the lentil plant density increased from 133 to 200 per square meter, weed density and dry weight decreased. the highest weed control efficiency was related to the twice hand weeding (90-98%) followed by trifluralin+imazethapyr (81-86 %), hand weeding + trifluralin (71-79%) and imazethapyr (77-82%). the plant height and number of branches (23.6 cm and 5.2 branches) were recorded at plant density of 200 plant per square meter,  which was 17 and 4 percent higher than plant density of 133 plant per square meter (17.6 cm and 4.8). the highest plant height was observed in weed infested conditions (23.6 cm), followed by twice and once hand weeding. the difference between the other treatments was not significant, and with an average of 18.3 cm, it showed a decrease of 11.3%.the highest branch number per plant was also recorded in the treatments of twice hand weeding, trifluralin+imazethapyr/hand weeding, imazethapyr (5.2 branches per plant). the highest biological yield of lentils was achieved  in plant density of 200 plant per square meter with twice hand weeding (4031.3 kg.ha-1), and the highest seed yield of lentil was obtained in plant density of 200 plants per square meter with twice hand weeding or applying trifluralin+imazethapyr (2026.0 kg.ha-1). the lowest biological yield (891.0 kg.ha-1) and seed yield (224.2 kg.ha-1) of lentils were observed in plant density of 133 plants per square meter of weed-infested, pendimethalin + hand weeding, and once hand weeding treatments. weeds full-season competition in plant density of 200 and 133 of lentil per square meter increased the plant height by 13 and 16 percent, while reduced the number of branches per plant by 25 and 28 percent, biological yield by 74 and 87 percent, and grain yield by 72 and 87 percent, respectively, compared to twice hand weeding. conclusion: the results of this experiment indicated the advantage of plant density of 200 over 133 plants per square meter. furthermore, considering the significant reduction in lentil seed yield due to weeds competition, application of complete package for weeds control is essential. therefore, integration of pre-emergence herbicides with post-emergence herbicides or mechanical methods to control a wider range of weeds during the lentil growing season is necessary in order to achieve the high seed yield of lentil crop.