گزینش ژنوتیپ‌های آفتابگردان (.helianthus annuus l) دانه روغنی برای عملکرد دانه و پایداری عملکرد با استفاده از شاخص پایداری چند صفتی (mtsi)

موفقیت در گزینش و معرفی ژنوتیپ‌های پرمحصول و پایدار با توجه به پیچیدگی و تاثیرپذیری از محیط و برهمکنش ژنوتیپ و محیط بسیار با اهمیت است. تنش خشکی یکی از عوامل مهم محدود کننده عملکرد است و با توجه به بحران جهانی خشکسالی، بسیار مورد توجه به‌نژادگران بوده و گزینش ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی از اولویت‌های برنامه‌های به‌نژادی است. این تحقیق با هدف شناسایی ژنوتیپ‌های پایدار و برتر آفتابگردان بر اساس شاخص پایداری چند صفتی روی صفات مهم گیاهی 100 لاین آفتابگردان دانه روغنی در قالب طرح لاتیس ساده 10× 10 در شرایط آبیاری کامل (بدون تنش) و تنش خشکی طی دو سال 1392 و 1393 در روستای قزلجه از توابع شهرستان سلماس اجرا شد. بر اساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، اثر ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ و محیط بر عملکرد دانه و محتوای روغن دانه معنی‌دار بود. بنابراین از شاخص پایداری چند صفتی (mtsi) برای انتخاب ژنوتیپ‌های پایدار استفاده شد. نتایج نشان داد که چهار عامل با مقادیر ویژه بیش از یک، 66/2درصد از تغییرات کل را توجیه کردند. شاخص mtsi دیفرانسیل گزینش با فراوانی موفقیت‌آمیز 84/641درصد را داشت. 15 ژنوتیپ با میانگین بالاتر از میانگین جمعیت در کلیه صفات به عنوان ژنوتیپ های پایدار شناخته شدند. کمترین مقدار دیفرانسیل گزینش برای شاخص waasby (0377/0 درصد) برای محتوای روغن دانه و بیشترین مقدار آن (22/1درصد) برای عرض برگ مشاهده شد. ژنوتیپ 8 (254-ensat) با بالاترین مقدار میانگین در هفت صفت طول برگ، طول دمبرگ، عملکرد دانه، تعداد روز تا گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته و تعداد برگ، کمترین مقدار شاخص mtsi را داشته و به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ شناخته شد. شاخص mtsi که دارای مزایای هر دو روش بلاپ و امی است، با بهره‌مندی از  روش تجزیه به عامل‌ها و میانگین وزنی نمرات مطلق بهترین پیش‌بینی‌های خطی بی‌طرفانه (weighted average of absolute scores of best unbiased linear predictions)، شاخص کارآمدتری در شناسایی ژنوتیپ های برتر و توسعه ارقام متحمل پرمحصول و پایدار آفتابگردان شناخته شد.

selection of oil seed sunflower (helianthus annuus l.) genotypes for seed yield and yield stability using multi-trait stability index (mtsi)

introduction: success in selecting and introducing genotypes with high yield and stabity is is very important in crop improvement programs, given that their susceptibility to environmental factors and genotype × environment interactions complicates decicon making for crop breeders. drought stress is one of the important environmental factors affecting yield and drought tolerance is an important traits for crop breeders (yasar et al., 2023). the aim of this experiment was to identify superior oilseed sunflower genotypes with high seed yield and stability using the multi-trait stability index.materials and methods: in this experiment, 100 oilseed sunflower genotypes were evaluated for 13 agro-morphological traits including; seed yield and seed oil content using simple 10×10 lattice design under two of full irrigation and drought stress conditions in 2013 and 2014 in the village of qezaljeh, salmas county, iran. results:  results of combined analysis of variance showed that the effects of genotype and genotype × environment interaction were significant. therefore, the multi-trait stability index (mtsi) was used to select genotypes with high seed yield and stability. four factors with eigenvalues greater than one explained 66.2% of the total variation. the mtsi differential selection index presented a success rate of 84.61%. fifteen genotypes with means higher than the population mean in all traits were selected as genotypes with stability for those traits. the lowest selection differential for the waasby index (0.0377%) was observed in seed oil content and the highest index (22.1%) was observed in leaf width. genotype 8 (254-ensat) showed the lowest mtsi index with the highest mean in seven traits: leaf length, petiole length, seed yield, number of days to flowering, number of days to maturity, plant height, and number of leaves, and was therefore identified as the genotype with high stabilty for these traits.conclusion: the mtsi index, which uses the advantages of both the bluop and ammi methods, is a more efficient index in identifying superior genotypes and developing genotypes with high yield and stability as well as drought tolerant cultivars by using both factor analysis methods and the weighted average of absolute best unbiased linear prediction scores (waasby).