کشت دوم کلزا (brassica napus l.) در اراضی شالیزاری: مروری بر تحقیقات انجام شده برای رفع چالش‌ها و پایداری تولید

با توجه به رشد روزافزون جمعیت و افزایش مصرف سرانه روغن خوراکی، توسعه کشت دانه‌های روغنی از اهمیت بالایی برخوردار است. کلزا یکی از مهم‌ترین گیاهان دانه‌ روغنی است که با شرایط آب و هوایی اغلب مناطق ایران سازگاری دارد. کشت گیاهان پاییزه در اراضی شالیزاری یکی از راهکارهای افزایش بهره‌وری و افزایش درآمد کشاورزان است. با توجه به سطح وسیع اراضی شالیزاری شمال کشور، کشت پاییزه کلزا در اراضی شالیزاری می‌تواند راهکار مناسبی برای افزایش تولید دانه‌های روغنی و خوداتکایی تولید روغن باشد. هدف از تحقیق حاضر، مروری بر تحقیقات انجام شده روی گیاه کلزا به‌عنوان کشت دوم در اراضی شالیزاری شمال کشور و ارائه راهکارهایی به‌منظور افزایش بهره‌وری و تولید پایدار این محصول است که با استفاده از راهبرد جست‌وجوی prisma انجام شد. نتایج نشان داد که به‌دلیل سنگینی بافت خاک اراضی شالیزاری و پرهزینه بودن احداث زه‌کش‌های زیرزمینی، ایجاد زه‌کش‌های سطحی مناسب‌ترین روش برای تسهیل خروج آب از مزرعه است. شیوه کم‌ خاک‌ورزی نسبت به سایر شیوه‌های خاک‌ورزی برای زراعت کلزا در شالیزار دارای مزیت نسبی است. تاریخ مناسب کاشت کلزا در گیلان 10 مهر تا 15 آبان و در مازندران 15 مهر تا 10 آبان است. محلول‌پاشی کود نیتروژن مکمل در مراحل ساقه‌رفتن و گل‌دهی باعث افزایش عملکرد و کارایی مصرف کود نیتروژن در کلزا می‌شود. همچنین رعایت زمان برداشت مناسب، تراکم مطلوب بوته، مدیریت تغذیه، استفاده از بذرهای با کیفیت، استفاده از ارقام زودرس و سازگار با منطقه نقش مهمی در توسعه و پایداری زراعت کلزا در اراضی شالیزاری شمال کشور ایفا می کنند.

second cropping of rapeseed (brassica napus l.) in paddy fields: a rview of researches to meet challenges and production sustainability

due to the population growth and increasing per capita consumption of edible vegetable oils, the promotion and development of growing oilseed crops is important. rapeseed is one of the most important oilseed crops that is adapted to the climatic conditions of different regions in iran. planting second crop in paddy fields is an approach for increasing the crop productivity and farmers' income. considering the large areas of paddy fields in the north of iran, planting rapeseed as a second crop in paddy fields can be helpful and a solution for increasing oil production and self-reliance. the aim of this study was to review researches on rapeseed cultivation as a second crop in paddy fields of the northern provinces and provide solutions for increasing productivity and promoting sustainable production using the prisma search strategy. results showed that surface drainage is the best method to facilitate water outflow from the soil, due to heavy soil texture and the attendant costs. minimum tillage for rapeseed planting in paddy fields has a relative advantage over other tillage systems. the optimal planting dates for rapeseed in guilan and mazandaran provinces, iran were found to be from october 10 to november 15 and october 15 to november 10, respectively. the application of top dressing nitrogen fertilizer at the beginning of stem elongation and prior to flowering stages enhance grain yield and improve nitrogen fertilizer use efficiency of rapeseed. additionally, proper harvesting time, optimal plant density, optimum nutrient management, use of high quality seeds, early maturing and adapted cultivars play important role in the sustainable production of rapeseed in paddy fields of the northern provinces of iran.