اثر مصرف زئولیت بر عملکرد دانه و کیفیت روغن دانه کاملینا (camelina sativa l.) در شرایط تنش خشکی

آزمایش حاضر با هدف بررسی اثر مصرف زئولیت بر عملکرد دانه، محتوای روغن و ترکیب اسیدهای چرب روغن دانه کاملینا (رقم سهیل) در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی در دو سال زراعی( 1398-1397 و 1399-1398) در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر درکرج انجام شد. آزمایش به‎صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای زئولیت در چهار سطح (صفر، 5، 10 و 15 تن در هکتار) و تیمارهای آبیاری در سه سطح (آبیاری کامل، قطع آبیاری از مرحله گلدهی و قطع آبیاری از مرحله کپسول‎دهی تا انتهای دوره رشد گیاه) در نظر گرفته شدند. صفات گیاهی مورد ارزیابی شامل عملکرد دانه، محتوای روغن دانه، ترکیب اسیدهای چرب روغن، محتوای گلوکوزینولات دانه، نسبت غیراشباعی اسید اولئیک (odr) و نسبت غیراشباعی اسید لینولئیک (ldr) بودند. نتایج نشان داد در تیمار آبیاری کامل بیشترین مقدار عملکرد دانه (2209 کیلوگرم در هکتار)، روغن دانه (31 درصد) و عملکرد روغن (685 کیلوگرم در هکتار) در تیمار 10 تن در هکتار زئولیت بدست آمد. در تیمار‎ قطع آبیاری از مرحله کپسول‎دهی، بیشترین مقدار عملکرد دانه (1361 کیلوگرم در هکتار)، روغن دانه (29.6 درصد) و عملکرد روغن (404 کیلوگرم در هکتار) و در تیمار قطع آبیاری از مرحله گلدهی بیشترین مقدار عملکرد دانه (846 کیلوگرم در هکتار)، روغن دانه (28.1 درصد) و عملکرد روغن (238 کیلوگرم در هکتار) در تیمار 15 تن در هکتار زئولیت بدست آمدند. نتایج نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش میزان اسیدهای چرب غیراشباع اولئیک، لینولئیک و لینولنیک شده و اسیدهای چرب پالمیتیک، استئاریک، آراشیدیک، ایکوزینوئیک، اروسیک و گلوکوزینولات افزایش یافتند. مصرف زئولیت باعث افزایش میزان اسیدهای چرب اولئیک، لینولئیک و لینولنیک شده و اسیدهای چرب پالمیتیک، استئاریک، آراشیدیک، ایکوزینوئیک، اروسیک و گلوکوزینولات کاهش یافتند. نتایج این تحقیق نشان داد که مصرف زئولیت باعث افزایش عملکرد و بهبود کیفیت روغن دانه کاملینا شده و اثر آن در شرایط تنش خشکی نمود بیشتری داشت.

effect of application of zeolite on seed yield and oil quality of camelina (camelina sativa l.) under drought stress conditions

introduction: camelina (camelina sativa l.) has become one of the oilseed crops around the world due to its wide adaptability and tolerance to water-deficit stress. camelina potentially produces reasonable seed yield in drought-prone environments (codina-pascual et al., 2022). suitable crop management practices including optimal nutrient managementmitigate the adverse effects of environmental stresses (shiranirad et al., 2023). the present research aimed to investigate the effect of zeolite on the camelina (cv. soheil) seed yield, seed oil content, oil yield and fatty acid composition under full irrigation and drought stress conditions in karaj, iran. materials and methods: the experiment was carried out as factorial arrangement in randomized complete blocks design with three replications at seed and plant improvement institute (spii), karaj, iran, in 2018-19 and 2019-20. zeolite was applied at four levels (0, 5, 10, and 15 ton.ha-1) and irrigation at three levels (full irrigation, irrigation withhold from the silicle formation and irrigation withhold from flowering stages). the studied traits consisted of seed yield, seed oil content and, fatty acids profiling (palmitic, stearic, arachidic, behenic, palmitoleic, oleic, eicosanoic, erucic, linoleic and linolenic acids), glucosinolate content, and fatty acid ratios (odr: oleic desaturation ratio and ldr: linoleic desaturation ratio).results: the results showed that the highest seed yield (2209 kg.ha-1), seed oil content (31%) and oil yield (685 kg.ha-1) were obtained from the application of 10 ton.ha-1 of zeolite. however, in the irrigation withhold from the silicle formation and flowering stages the highest seed yield, seed oil content, and oil yield were obtained from 15 ton.ha-1 of zeolite. drought stress decreased the oleic, linoleic and linoleic acids contents, while the palmitic, stearic, arachidic, eicosanoic, erucic and glucosinolate contents were increased under drought stress conditions. applying of zeolite boosted oleic, linoleic and linolenic fatty acids contents, while palmitic, stearic, arachidic, eicosanoic and erucic fatty acids contents as well as glucosinolate content were reduced by using zeolite.conclusion: overall, the best quantity and quality of camellia oil was obtained from the 10 ton.ha-1 of zeolite under the full irrigation level, while in the irrigation withhold from the silicle formation and flowering stages, 15 ton.ha-1 of zeolite had more positive effect. in addition, despite the positive effect of irrigation and zeolite in enhancing the quantity and quality of camelina oil, the erucic acid content was higher than the standard (2%) for human consumption. therefore, proper management practices as well as improved cultivars with low erucic acid content are to be used to improve the fatty acid oil profile of camelina cv. soheil.