بررسی تفاوت الگوی امواج مغزی آلفا و تتا در نواحی خلفی نیمکره راست در تفکر واگرا و همگرا

زمینه: از جمله مهم ترین عوامل موثر در خلاقیت، امواج مغزی است. از بین اموج مغزی، امواج آلفا و تتا موثرترین عامل در ایجاد خلاقیت در افراد است. فعالیت موج آلفا فعالیت نوسانی غالب مغز انسان بوده و کارکردهای شناختی پایه و پیچیده مانند تفکر واگرا در ارتباط است. پژوهش های گذشته اغلب خلاقیت را به عنوان یک مفهوم منسجم در نظر گرفته اند که می تواند با استفاده از پرسشنامه ارزیابی شود، و به نظر نمی رسد برای مکانیسم زیربنایی (عصب شناسی) کافی باشد.هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تفاوت الگوی امواج مغزی آلفا و تتا در نواحی خلفی نیمکره راست در تفکر واگرا و همگرا بود.روش: طرح پژوهش حاضر نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با پیگیری دو ماهه بود. جامعه پژوهش شامل تمامی دانشجویان 20 تا 46 ساله رشته روانشناسی و علوم شناختی تحصیلات تکمیلی پیام نور و پژوهشکده علوم شناختی پردیس در سال 1402 بود. نمونه پژوهش شامل 32 زن و مرد با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و به صورت تصادفی در موقعیت آزمایشی (همگرا و واگرا) قرار گرفتند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه دست برتری (چاپمن، 1987)، دستگاه الکتروانسفالوگرافی 64 کاناله، تکالیف تفکر واگرا، تکالیف تفکر همگرا بود. امواج مغزی ثبت شده از هر 4 موقعیت در باند آلفا و تتا با استفاده از نرم افزار نوروگاید به یک سری کمیت (qeeg) تبدیل شد. داده های کمی استخراج شده با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر تحلیل شدند.یافته ها: نتایج تحلیل واریانس اندازه گیری مکرر نشان داد که بین دو موقعیت (تفکر واگرا و همگرا) مورد مطالعه در ناحیه پس سری تفاوت وجود دارد و تفاوت دو موقعیت واگرا و همگرا معنادار و معناداری به نفع تفکر واگرا بود (0.01>p).نتیجه ‌گیری: نتایج پژوهش حاضر می تواند زمینه ای برای مطالعات بیشتر در ارتباط با موج نگار مغزی و مولفه های دیگر الکتروانسفالوگرام کمّی همچون توان مطلق، هم نوسانی در دیگر باندهای فرکانسی در تفاوت تفکر واگرا و همگرا باشد.

the study of difference in alpha and theta band in divergent and convergent thinking in the posterior of the right hemisphere

background: one of the most influential factors in creativity is brain waves. among brain waves, alpha and theta waves are considered the most effective in fostering creativity in individuals. alpha wave activity represents the dominant oscillatory activity of the human brain and is associated with fundamental and complex cognitive functions such as divergent thinking. previous research has often conceptualized creativity as a cohesive concept that can be assessed using questionnaires, which may not seem sufficient for the underlying mechanism.aims: the aim of the present study was to investigate the differences in the patterns of alpha and theta brain waves in the posterior regions of the right hemisphere during divergent and convergent thinking.methods: the current study employed a semi-experimental pre-test-post-test design with a two-month follow-up period. the research population consisted of all graduate students aged 20 to 46 years in psychology and cognitive sciences at payam noor university and the cognitive sciences research institute in 2023. the sample included 32 participants (16 men and 16 women) selected using purposive sampling and randomly assigned to experimental conditions (divergent and convergent). the research instruments included the chapman superiority scale (chapman, 1987), a 64-channel ant eeg system, tasks for divergent thinking (snake counting, alternate uses), and tasks for convergent thinking (number counting, tower of london).results: the repeated measures analysis of variance showed significant differences between the two study conditions (divergent and convergent) in the posterior region. the difference between divergent and convergent conditions was statistically significant in favor of divergent thinking for both alpha (p< 0.05) and theta (p< 0.01) bands.conclusion: the findings of the present study can provide a basis for further investigations into brainwave neurofeedback and other quantitative electroencephalogram (qeeg) components, such as absolute power, coherence in other frequency bands, in relation to divergent and convergent thinking differences.